Column

De aftakeling van het lichaam

Er is niet veel onderzoek gedaan naar wat er in het lichaam gebeurt van iemand die door honger zal sterven. Niet zo gek, want het is niet ethisch verantwoord om een onderzoeksgroep geen eten te geven totdat alle deelnemers komen te overlijden. Natuurlijk, we weten wel wat er met het lichaam van buiten gebeurt. De ribben zijn te tellen, de ogen puilen uit, de lippen zijn droog en vol barsten, de buik zet uit. Maar wat er in detail gebeurt in het lichaam, met de organen, de denkkracht, het bewustzijn en hoe intens de pijn is, dat is met het blote oog niet te zien.

Het is afhankelijk van het gewicht en de hoeveelheid vetweefsel, maar in principe kan het lichaam twee maanden zonder voedsel. Ik zocht het op, omdat ik begin te wennen aan de beelden van uitgehongerde kinderen in Jemen. Eerst bleef ik hangen bij zo’n foto als het voorbijkwam in mijn tijdlijn op Twitter, vol medelijden, waar ze niks aan hebben. Maar hoe vaker die foto’s voorbijkomen, hoe korter de tijd en aandacht die ik eraan besteed en die luxepositie vervult mij met afschuw.

Het begint met duizeligheid en vermoeidheid. Het lichaam probeert aanspraak te maken op de glycogeenvoorraad die het aanmaakt na het eten van koolhydraten. Daar kan het een dag op teren, mits het niet intensief gebruikt wordt. Daarna richt het zich op de vetvoorraden voor glucose. Daar kan het een paar dagen op teren, afhankelijk van over hoeveel vet het lichaam bezit. Als dat op is, wint het lichaam glucose uit eiwitten, waar onze spieren grotendeels uit bestaan. Na ongeveer tien dagen breekt het de eigen spieren af. Het lichaam moet op zoek naar alternatieve energiebronnen en raakt in ketose, een soort afleidingsmanoeuvre waardoor vetzuren omgevormd worden tot ketonen, die de hersenen wel herkennen als bron van energie. Daardoor is het mogelijk om nog weken zonder inname van voedsel te kunnen blijven bewegen en denken.

De concentratie glucose in het bloed is dan wel laag. Omdat vitale organen zoals hart en hersenen cruciaal zijn om te overleven, worden ze ontzien door andere organen die minder hard gaan werken. Dat heeft invloed op het afweersysteem, dat begint te sputteren. De kans op een infectie wordt groter. Het hart slaat trager. Er ontstaan concentratieproblemen.

Na een maand zonder eten vallen de organen één voor één uit. Eerst de darmen en lever. Uiteindelijk breekt de hartspier af, er is geen energie meer om het hart te laten pompen. Het hart en het zenuwstelsel stoppen met functioneren. Het lichaam is op.

Doodgaan aan honger duurt lang en is pijnlijk. Fysiek en mentaal. Voor het slachtoffer, en voor zijn omgeving die niet kan helpen en wellicht hetzelfde lot zal ondergaan.

En het gebeurt nu. Het is de dagelijkse werkelijkheid, bijvoorbeeld in Jemen. Het land verkeert nu al tweeënhalf jaar in oorlog, met de bevolking als de grote verliezer.

Het is de ergste humanitaire crisis van dit moment. In heel kleine brokjes hebben we het voorbij zien komen. Op foto’s van uitgemergelde kinderlijfjes, in de armen van wanhopige ouders die hun kind dood zien gaan van de honger. In krantenkoppen, over de grootste cholera-uitbraak die het land ooit heeft gehad, met duizenden doden tot gevolg.

Bommen vernietigden ziekenhuizen, scholen, de industrie, de infrastructuur. Het land was altijd al arm, maar is nu zelfs een schim daarvan. Er is niks over. De generatie die in vrede het land op moet bouwen, kan nu niet naar school. Niet alleen de honger naar voedsel, ook die naar een leefbare toekomst kan voorlopig niet worden gestild.

is freelance journalist en presenteert de podcast NRC Haagse Zaken