Column

Uiteindelijk heeft Trump niets aan zijn miljardairs

Trump wordt gesteund door rijke magnaten, maar de stem van de gewone man raakt hij straks kwijt, voorspelt .

Casinokeizer Shelden Adelson in 2007 en later een van de grote financiers van Trumps campagne. Foto Paul Hilton/EPA

Op 20 februari 1933 werden meer dan twintig Duitse topindustriëlen uitgenodigd om Hitler in het geheim te ontmoeten in Görings residentie. Hitler beloofde Fritz von Opel, Gustav Krupp, Friedrich Flick, en anderen, dat hun bedrijven onder zijn bewind geen schade zouden lijden. Waarop het illustere gezelschap zich meteen bereid verklaarde om de partijkas te spekken met twee miljoen Reichsmark.

Geen van de heren was waarschijnlijk een overtuigde nazi. Zij waren allemaal lid van de Deutsche Herrenklub, zeer conservatief, dat zeker, maar niet nationaal-socialistisch. Toch schaarden zij zich uit pure eigenbaat onder Hitlers voornaamste collaborateurs, en waren daardoor medeplichtig aan massamoord en tenslotte de vernietiging van hun eigen land. Het ging hun bedrijven overigens uitstekend tijdens het Derde Rijk, niet in het minst door een overvloed aan slavenarbeiders uit concentratiekampen. Thomas Mann noemde de Herrenklub „de aandrijver van ellende”. Flick en de anderen hadden desondanks weinig moeite om na de oorlog weer op te klimmen en beter te floreren dan ooit.

Donald Trump is geen nazileider, hoewel onder zijn naaste adviseurs mensen zijn die warmlopen voor fascistische ideeën. Maar hij vormt wel een bedreiging voor de democratie. Trump is voortdurend bezig de vrije pers en onafhankelijke rechtspleging te ondermijnen. Hij laat zelden een gelegenheid voorbijgaan om gewelddadige groepen, waaronder neonazi’s, op te hitsen. Zie zijn getweet van beelden afkomstig van extreme moslimhaters.

Vooraanstaande Republikeinen die achter Trump staan, en misschien ook hun puissant rijke geldschieters, hebben privé vaak weinig waardering voor de labiele narcist in het Witte Huis. Hetzelfde gold waarschijnlijk voor de privéopinies van de Herrenklub over Hitler, tenslotte maar een opgeklommen korporaal. Maar de Republikeinse politici, een paar uitzonderingen daargelaten, steunen hun president door dik en dun, uit zelfzucht net als die Duitsers destijds, om zelf aan de macht te blijven en hun sponsors nog verder te verrijken.

Ford zag wat de Republikeinen niet snappen: arbeiders moeten wel genoeg verdienen om een auto te kunnen kopen.

De belastingwet die vrijwel zonder debat net door de Senaat is geramd is een mooi voorbeeld. Multimiljonairs kunnen voortaan hun fortuinen achterlaten zonder een cent belasting te betalen. Belastingtoeslagen op grote bedrijven worden drastisch verlaagd. Ziekteverzekeringspremies gaan haast zeker omhoog, en mensen die toch al weinig verdienen moeten meer belasting betalen. Prachtig dus voor de allerrijksten en de grote bedrijven. Slecht voor de economische toekomst van de VS: een begrotingstekort van 1,2 biljoen (duizend miljard) dollar wordt ingeschat voor 2027.

En een klap in het gezicht van een groot aantal mensen die op Trump hebben gestemd, omdat zij dachten dat hij opkwam voor de belangen van ‘de kleine man’.

Niets is precies hetzelfde als in 1933. Linkse denkers hebben vaak betoogd dat fascisme een logisch eindstation is van kapitalisme. Dit is onwaar. Noch fascisme, noch nationaal-socialisme liep warm voor kapitalisme, tenminste niet in de klassieke liberale zin. En niet alles in het Derde Rijk of in het Italië van Mussolini stond in dienst van een rijke oligarchie. Zoals gezegd boerden de industriëlen goed onder Hitler, maar behalve vervolgde minderheden en dissidenten hadden veel gewone Duitsers het ook niet zo slecht tot aan de massale geallieerde bombardementen. Er was genoeg werk. Ze profiteerden van overheidsprogramma’s, om niet te spreken van plunder in bezette landen.

Hitler heeft de leden van de Herrenklub in 1933, net als overigens de hoogste legerofficieren, in feite gekocht. Zijn regime was niet het eindstation van het kapitalisme; de kapitalisten zijn door hem gebruikt voor zijn misdadige doeleinden.

Lees ook de analyse van economieredacteur en columnist Maarten Schinkel: In de VS groeit een griezelig financieel probleem.

In de VS is nu iets anders aan de hand. Trump gebruikt populistische taal om ‘het gewone volk’ op te jutten tegen hoger opgeleide stedelijke elites, met name ook Wall Street-bankiers. En hij manipuleert nog steeds met success de emoties van blanke racisten en anderen die zich benadeeld voelen in de moderne samenleving en hun onlustgevoelens projecteren op ongeliefde minderheden en ‘de linkse kerk’.

Maar het is niet echt duidelijk door wie Trump het meest gebruikt wordt. De miljardairs achter Republikeinse politici, zoals de gebroeders Koch (olie, chemicaliën), of Sheldon Adelson (gokpaleizen), worden gedreven door een fanatieke missie belastingen te verlagen, en de federale staat zo veel mogelijk te slopen. Niet dat Trump hier iets op tegen heeft, maar hij wordt in feite meer gebruikt door de miljardairs dan andersom. Van zijn populisme blijft in de praktijk niets over.

Misschien meer dan Flick of Krupp, vertegenwoordigen Adelson en Koch een laatste stadium van ongebreideld kapitalisme. Dit is niet pas met Trump begonnen. Het was al in gang gezet door Reagan in de jaren 80.

Op korte termijn zullen de grootste Amerikaanse bedrijven en de rijkste zakenlieden ongetwijfeld profiteren van het slopen van de welvaartsstaat (voor zover die in de VS nog bestaat). De beurzen gaan voor een tijdje misschien nog flink omhoog. Maar gezien het gat in de begroting, Trumps aanslag op internationale handelsverdragen, en volstrekt inadequate investeringen in infrastructuur, onderwijs en de gezondheidszorg, kan het snel misgaan in de VS. Steun verlenen aan een president die de democratie in gevaar brengt, puur uit eigenbelang, is onpatriottisch en immoreel. Maar ook economisch houdt het geen steek.

Henry Ford was een uitgesproken antisemiet die tot 1942 goede zaken deed met nazi-Duitsland. Hij was bovendien de leider van het America First Committee dat sterk gekant was tegen een oorlog met Hitler. Maar hij begreep één ding waar de huidige Republikeinen meer aandacht aan zouden moeten besteden. ‘Fordism’ betekende dat arbeiders genoeg moesten verdienen om een auto te kunnen kopen. Door de belastingwet van Trump zullen miljoenen potentiële consumenten in de kou worden gezet. Dat kan niet goed zijn voor zaken.

Lees ook de vorige bijdrage van Ian Buruma: Snoer mij de mond, smeekt de rechtse populist, dan win ik.

Correctie: in een eerdere versie stond 1.214 triljoen dollar. Dat moet zijn: 1,2 biljoen (duizend miljard).