Trump wil Jeruzalem nu toch als de hoofdstad van Israël erkennen

Diplomatie

Het voornemen om de VS-ambassade te verplaatsen naar Jeruzalem leidt tot woede bij de Palestijnen en in de Arabische wereld.

De Oude Stad van Jeruzalem. Foto Oded Balilty / AP

Door Jeruzalem als de hoofdstad van Israël te erkennen, zou de Amerikaanse president Trump rond zes uur vanavond (Nederlandse tijd) een einde maken aan een internationale en diplomatieke status quo die al zeven decennia duurt. Tegelijk haalt hij zich mogelijk de woede op de hals van miljoenen Palestijnen, honderden miljoenen Arabieren en meer dan een miljard moslims.

De erkenning was een campagnebelofte van Trump in 2016. Dinsdag belde Trump met enkele Arabische leiders om zijn voornemen toe te lichten. Op termijn zou Trump ook de Amerikaanse ambassade willen verplaatsen van Tel Aviv naar Jeruzalem. Dit zou volgens Amerikaanse functionarissen nog enkele jaren kunnen duren. Ondertussen waarschuwde het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken ambassadepersoneel en hun gezinnen niet naar Jeruzalems oude stad en de West Bank te gaan en menigten te mijden.

De Palestijnse president Abbas stelt dat Trump zich met zijn besluit diskwalificeert als geloofwaardige mediator in het Israëlisch-Palestijnse conflict. In een reactie op het besluit hebben de Palestijnen „drie dagen van woede” aangekondigd. Koning Abdullah van Jordanië waarschuwt voor „gevaarlijke gevolgen voor de stabiliteit en veiligheid in de regio”. President Erdogan van Turkije noemt Jeruzalem „een rode lijn voor moslims”. En ook de Franse president Macron, EU buitenlandcommissaris Mogherini en de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Gabriël waarschuwden Trump voor zijn slechte idee.

Twistappel

Met de Al-Aqsa-moskee herbergt Jeruzalem een van de heiligste plaatsen in de islam. De moskee is gevestigd in de Oude Stad in Oost-Jeruzalem, het stadsdeel dat bezet wordt door Israël. Veel moslims vinden het een onverteerbare gedachte dat hun heilige plaats in Israël zou komen te liggen. Voor evangelische christenen in de VS betekent de erkenning van Jeruzalem als hoofdstad van Israël juist de vervulling van een bijbelse belofte.

Ondanks de stevige taal van Arabische en moslimleiders is het de vraag of landen als Saoedi-Arabië en Egypte daar ook naar zullen handelen. Beide landen hebben de Verenigde Staten, hun bondgenoot, nodig in de strijd tegen Iran. Aan de andere kant geldt Jeruzalem onveranderlijk als twistappel. In het verleden leidden veranderingen in de status quo steevast tot geweld, zoals het bezoek van de toenmalige Israëlische kandidaat-premier Ariel Sharon aan de Tempelberg, in 2000, de aanzet vormde voor de Tweede Intifada.

De internationale gemeenschap stelde zich tot nu toe op het standpunt dat Israëliërs en Palestijnen onderling overeenstemming moeten bereiken over de status van Jeruzalem. Het is overigens onwaarschijnlijk dat dit gebeurt; de kwestie geldt als de harde kern van het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Trump is in deze fase de eerste wereldleider die wél openlijk partij kiest. Zelf ziet de Amerikaanse regering de erkenning niet als een halszaak in het vredesproces. Trumps adviseur en schoonzoon Jared Kushner zint juist op een plan voor vrede dat gestalte moet krijgen in het voorjaar van 2018.

In Israël wordt de aankondiging van Trump vrij algemeen gezien als een juiste en logische stap; Jeruzalem fungeert al als de onbetwiste hoofdstad van het land. De Tempelberg is de heiligste plaats in het jodendom.

Onduidelijk is nog wélk Jeruzalem volgens de VS precies als hoofdstad zal gelden. Is het de combinatie van West- en Oost-Jeruzalem, dus inclusief het bezette gebied waarin de heilige plaatsen liggen? Of alleen West? Er is een wetsvoorstel in de maak dat enkele grote nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever aan de gemeente Jeruzalem zou toevoegen. Internationaal geldt Jeruzalem formeel als een ‘corpus separatum’ dat aan Israël noch aan de Palestijnen toebehoort.