Rampjaar kan nog lang doordreunen

Europees clubvoetbal

Voor het eerst sinds 1998 overwintert geen enkele Nederlandse club in Europa. „Als dit nog eens gebeurt, zakken we veel verder.”

Napoli-aanvaller Dries Mertens is te snel voor de Feyenoord-verdedigers Renato Tapia en Sven van Beek (rechts). Foto Michael Kooren/Reuters

Met een zege – maar een illusie armer – verliet Feyenoord de Champions League. De landskampioen won in de blessuretijd van Napoli: 2-1. Vijf nederlagen, één overwinning, alles bij elkaar viel het niet mee. Donderdag speelt het eveneens uitgeschakelde Vitesse nog tegen Nice in de Europa League en sluit Nederland de luiken: voor het eerst sinds 1998 overwintert geen club in Europa. Eerder werden Ajax, PSV en FC Utrecht uitgeschakeld in de voorrondes.

1 Hoe staan we er na dit rampjaar voor?

Slecht. Nederland is gezakt naar de twaalfde plaats op de UEFA-ranking, de coëfficiëntenranglijst die op basis van de resultaten van de laatste vijf seizoenen bepaalt hoeveel clubs een land mag afvaardigen voor Europa. Nederland stond begin dit seizoen elfde, wat de landskampioen van 2019 vrijwel zeker een ticket voor het hoofdtoernooi van de Champions League zou opleveren. Dat vooruitzicht is Nederland nu kwijt.

Het stond al vast dat de kampioen van dit seizoen zich via voorrondes moet plaatsen voor de Champions League. Nederland wordt op de Europese ranglijst op de hielen gezeten door onder meer nummer dertien Tsjechië, dat met Viktoria Plzen zeker is van overwintering in de Europa League en zo nog punten kan scoren. Ook Slavia Praag staat op de drempel van de volgende ronde.

Nederland hangt in de touwen, anderen rukken op. Ook huidig nummer vijftien Zwitserland zal Nederland dit seizoen bijna zeker voorbijgaan. Basel plaatste zich dinsdag voor de achtste finales van de Champions League en versterkt zo de positie van het Alpenland.

Het lijkt onvermijdelijk dat Nederland op de UEFA-ranking naar de dertiende plek of lager zakt. Zo gaat het ticket voor directe plaatsing voor de Europa League voor de bekerwinnaar verloren en wachten voorrondes. In dat scenario krijgt Nederland volgend seizoen niet één direct Europees ticket. Het is dan: twee plaatsen voor de voorrondes van de Champions League en drie voor de kwalificatieronden van de Europa League.

2 Hoe schadelijk is dit voor het Nederlands clubvoetbal?

De vicieuze cirkel dreigt zo versterkt te worden: mogelijk minder Nederlandse deelnemers aan de hoofdtoernooien, minder punten voor de UEFA-ranking, een verdere daling en uiteindelijk minder plekken.

„Dit is een buitengewoon schadelijk seizoen. Als dit nog een keer gebeurt, zakken we veel verder”, zegt Pieter Nieuwenhuis, directeur van adviesbureau Hypercube, dat veel wordt geconsulteerd door clubs en Europese voetbalorganisaties als UEFA. „Ik beschouw dit seizoen als uitzondering. Net zoals we er verstandig aan doen om vorig seizoen met Ajax [finalist Europa League, red] als uitzondering te beschouwen.”

3 Hoe groot is de kans dat de kampioen zich kwalificeert voor de Champions League?

Redelijk. De landskampioen speelt volgend seizoen in een play-offronde tegen de kampioen uit een lager gerangschikt land. PSV en Ajax krijgen een beschermde status, vertelt Nieuwenhuis.

„Dat betekent dat ze bijvoorbeeld clubs als Kopenhagen, Celtic of Basel niet kunnen treffen. De overige clubs die in die finaleronde instromen zijn te doen, vooropgesteld dat Nederlandse clubs ophouden te klunzen. Ik denk dat de kans zeker tachtig procent is dat de kampioen van Nederland zich plaatst voor de hoofdfase.”

De nummer twee van de eredivisie wacht een complexere route: die moet drie voorrondes overleven. In de laatste twaalf pogingen lukte het slechts één keer de voorronde van de Champions League door te komen – Ajax in 2010.

4 Is het gat met de Europese voorhoede te groot geworden?

Ja, zegt Nieuwenhuis – en velen met hem. „Het format is op.” Spanning ontbrak dit jaar – en vorige jaren – in veel poules in de Champions League. Paris Saint-Germain won zijn groep met een doelsaldo van 25 doelpunten voor en 4 tegen. Voetbal International berekende dat de scheefgroei de afgelopen jaren sterk is toegenomen, tussen enerzijds de nummers één en twee van poules en anderzijds de nummers drie en vier. Het blad definieert twee typen deelnemers: de eliteclub en het toernooigruis.

Voormalige grootmachten als Celtic, Anderlecht en Feyenoord zijn nu vulling. Nieuwenhuis: „De enige manier om hierop in te grijpen is het kapitalisme afschaffen. Maar de voetbalwereld heeft de kracht niet om dat te regelen. Dan moet je dat accepteren en een ander toernooi maken, waarin je de groten apart zet.” Ofwel: een Super League, boven de Champions League en Europa League. Maar de verwachting is dat dit pas op z’n vroegst na 2024 een optie is.

5 Wint een Nederlandse club ooit nog de Champions League?

Dat lijkt een illusie. Nieuwenhuis: „De enige manier waarop een Nederlandse club kan winnen, is dat een private aandeelhouder toetreedt tot een club. Dan moet je denken aan iemand die van buitenaf meer dan honderd miljoen inlegt. Eenmalig is dat niet genoeg, er moet een structurele geldstroom komen. Je kan nu goedkoop instappen, de koersen staan ontzettend laag.”