Recensie

Prix de Rome-overzicht zet bezoeker op scherp

Kunstprijs De vier genomineerden voor de Prix de Rome 2017, Nederlands oudste kunstprijs, exposeren in de Kunsthal in Rotterdam. Nietsvermoedend loop je in vier ruimtes de ervaringswereld van de kunstenaar binnen.

Katarina Zdjelar, Not a Pillar Not a Pile (Tanz fur Dore Hoyer), 2017. Installatieoverzicht. Foto Daniel Nicolas

Saskia Noor van Imhoff, # +31.00, 2017. Foto Daniel Nicolas

Voor de expositie van de genomineerde kunstenaars voor de Prix de Rome 2017 ontwierp architect Donna van Milligen Bielke, winnaar van de Prix de Rome Architectuur in 2014, het interieur. Voor elk van de vier genomineerden – Saskia Noor van Imhoff, Melanie Bonajo, Katarine Zdjelar en Rana Hamadeh – tekende ze een persoonlijke ruimte, die te betreden is vanaf een centraal plein. De vormgeving verwijst naar het stratenplan van Rome, de stad waar de winnaar van de oudste kunstprijs van Nederland een residentie mag doen (daarnaast ontvangt hij of zij een geldprijs van 40.000 euro).

Dankzij die opdeling in afgesloten ruimtes is het verrassingseffect groot: nietsvermoedend loop je de ervaringswereld van de kunstenaar binnen. Dat is prettig, maar in de Rotterdamse Kunsthal, los van de Romaanse context, krijgen de tussenwanden ook iets van een plat decorelement – gelukkig zijn ze niet van bordkarton.

Prikkelend spel

Spannender is het om de tentoonstelling in te gaan via de personenlift. In de cabine daarvan heeft Van Imhoff (1982) roze uv-lampen geïnstalleerd. Dankzij het contrast met het gekleurde licht uit de lift, lijkt het ‘neutrale’ witte museumlicht in de expositiezaal ineens felgroen. Een slim spelletje met de waarneming, dat de aandacht van de bezoeker scherp stelt op hoe museuminrichting de waarneming kleurt. In haar installatie # +31.00 combineert Van Imhoff, net als in haar eerdere installaties, elementen uit de museumruimte die er al waren met eigen toevoegingen. Prikkelend is dat niet altijd duidelijk is wat origineel is, en wat is toegevoegd.

Melanie Bonajo, Progress vs Sunsets, 2017. Installatieoverzicht.
Foto Daniel Nicolas
Melanie Bonajo, Progress vs Sunsets, 2017. Installatieoverzicht.
Foto Daniel Nicolas

Reusachtig knuffeldier

In de ruimte van Bonajo (1978) neem je plaats op een reusachtig knuffeldier om de video Progress vs Sunsets te bekijken. Die video toont een compilatie van een aantal onfortuinlijke ontmoetingen: een kat achtervolgt een laagvliegende drone en een otter raakt verstrikt in een plastic verpakking. Deze ‘bloopers’ worden voorzien van eerlijk commentaar door kinderen. De kleurrijke omgeving en de speelse montage van de video, die doet denken aan YouTube-hitserie ‘Kids react to’, geven het een opgewekte uitstraling, maar het thema is indringend: wat is natuur voor een generatie die het vooral kent van onlinevideo’s van stuntelende dieren? Tegelijkertijd zijn de kinderen in de video zeer goed op de hoogte van milieuproblemen. Is er ruimte voor onschuld?

Zo kleurrijk en speels als de ruimte van Bonajo is, zo stemmig en zwart is het bij Hamadeh (1983). De Rotterdamse kunstenaar presenteert een deel uit haar grootschalige operaproject The Ten Murders of Josephine. Een aantal delen van deze opera, die op 14 en 15 december in zijn geheel wordt opgevoerd, was al te zien in kunstcentrum Witte de With. In de Kunsthal is nu een nieuw deel te horen. In de studioruimte, met isolerend schuim aan de muren, een piano, een telefoon en een bankje dat meevribreert, hoort en ervaart de bezoeker een indringende muzikale deconstructie van een rechtszaak.

Rana Hamadeh, The Ten Murders of Josephine [The Tongue Twister], 2017 Installatieoverzicht.
Foto Daniel Nicolas
Rana Hamadeh, The Ten Murders of Josephine (The Tongue Twister), 2017 Installatieoverzicht.
Foto Daniel Nicolas

Bewegende handen

Tegenover het soms luidruchtige werk van Hamadeh staat de poëtische verstilling in de ruimte van Zdjelar (1979). In de zaal met houten vloer is Not a Pillar Not a Pile te zien. Een video geïnspireerd op het werk van de naoorlogse Duitse choreografe Dore Hoyer, een expressionistische danseres die is beïnvloed door kunstenaar Käthe Kollwitz. Die verwijzing voelt wat gezocht, maar hoe op de vier videopanelen handen en armen langzaam langs elkaar bewegen, als één organisch geheel, is prachtig. De houtsnedes in de vloerpanelen herinneren aan het beeldende werk van Kollwitz, maar het zouden ook de krassen kunnen zijn die een fanatieke danser er heeft ingesleten.

Het is opvallend hoe deze vier kunstwerken steunen op de gehele inrichting van de zaal, op het decor. Dit zijn geen kunstwerken als op zichzelfstaande objecten, dit zijn ruimtelijke totaalervaringen. Met haar werk probeert Van Imhoff dat constituerende mechanisme van presentatie binnenstebuiten te keren, met dat perspectief overstijgt ze de andere genomineerden.

De winnaar van de Prix de Rome 2017 wordt op 15 december bekendgemaakt. Tentoonstelling t/m 25/2/18 in de Kunsthal in Rotterdam. Inl: prixderome.nl