Op de tekentafel deed de zeesluis het prima

BAM en VolkerWessels dachten met een ‘inventief’ plan de zeesluis bij IJmuiden goedkoper te kunnen bouwen. Dat pakte anders uit.

Luchtfoto van de zeesluizen bij IJmuiden. Foto DUTCHPHOTO

Het was één van de maatregelen om de sluis goedkoper te maken. „De hoofden van de nieuwe zeesluis realiseert OpenIJ met pneumatisch afgezonken caissons”, meldde bouwbedrijf BAM destijds over de nieuwe zeesluis bij IJmuiden. Volgens BAM was er een lichtere bouwkuip nodig dan bij een traditionele bouwkuip.

„We noemen ons plan inventief. Niet innovatief. Dat klinkt risicovol”, zeiden de projectdirecteuren voor aanvang van de bouw tegen NRC.

Juist deze caissons zorgen nu voor een grote financiële tegenvaller voor de bouwers die zijn aangesloten bij het consortium OpenIJ: BAM en VolkerWessels. De projectkosten voor de sluis vallen nog eens 100 miljoen euro hoger uit, bleek woensdag. De caissons zijn niet sterk genoeg en moeten opnieuw worden ontworpen. Van deze strop neemt BAM 55 miljoen euro voor z’n rekening en VolkerWessels 45 miljoen. Eerder zette BAM al 14 miljoen euro extra opzij voor de zeesluis en VolkerWessels 24 miljoen euro. Dat brengt het totale verlies op 138 miljoen euro, 69 miljoen voor ieder.

Extra tijd is duur

De fout gaat over twee ‘deurkassen’ of caissons waar de schuifdeuren van de sluis inrollen. Met het eerste ontwerp bestond het risico dat deze deurkassen zouden vervormen en scheuren bij het afzinken. Doorgaans is een caisson, in feite een betonnen bak, aan alle kanten gesloten. In dit ontwerp is één zijkant open - de deur moet er immers in kunnen. Maar dat maakt de bak kwetsbaar bij het afzinken. Een woordvoerder van BAM: „De torsiekrachten worden te groot.”

Om de boel te versterken is nu extra wapeningsmateriaal nodig, extra hijskranen, extra mankracht, extra tijd. En vooral dat laatste is duur. In de gekozen contractvorm doen banken de voorfinanciering. Zij willen op tijd worden terugbetaald, maar de bouwers krijgen pas van Rijkswaterstaat betaald als de sluis is opgeleverd. Bij te late betaling aan de banken moeten de bouwers extra rente betalen. De kosten voor uitstel lopen daarmee extreem snel op.

In 2015 wonnen BAM en VolkerWessels samen de aanbesteding voor de bouw van de zeesluis, die in opdracht van Rijkswaterstaat moet worden vernieuwd. De bieding van OpenIJ was opmerkelijk laag. De bouwers meenden dat ze de sluis voor 350 miljoen euro konden bouwen, 100 miljoen euro goedkoper dan de bieding van nummer twee. Ze verklaarden het lage bod door allerlei slimmigheden in het ontwerp. Het gaat om de caissons, maar ook om het uitsparen van een reservedeur, het afvoeren van water door de deur en het gebruik van diepe damwanden. Bij Rijkswaterstaat bestond grote vrees dat het voor dit bedrag niet kon.

Die vrees blijkt nu terecht, al is de ontwerpfout ná de gunning gemaakt. Maar volgens ingewijden is er in Nederland tot nu toe maar één binnensluis met de caissonmethode gemaakt. Er is, wat sluizen betreft, nog maar weinig ervaring mee.

Door de tegenvaller moet BAM de winstverwachting voor 2017 naar beneden bijstellen. VolkerWessels doet dat niet. De beurskoersen van beide bedrijven daalden woensdag scherp.

Waarom dachten de bouwers de sluis zo goedkoop te kunnen maken? Lees verder: Nederland krijgt de grootste zeesluis ter wereld. Weer.