‘Ministerie manipuleerde onderzoek naar eigen beleid’

De top van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft onafhankelijk onderzoek naar het coffeeshopbeleid gemanipuleerd. Daardoor leek het alsof het beleid effect had. Dat meldt Nieuwsuur.

Het gaat om twee onderzoeken over coffeeshops en legalisering van de wietteelt.

De top van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft directe invloed uitgeoefend op onafhankelijk onderzoek naar het eigen softdrugsbeleid. Betrokken beleidsambtenaren pasten op verzoek onwelgevallige conclusies aan en herformuleerden onderzoeksvragen. Doel: de uitkomsten van het onderzoek zo manipuleren dat ze bestaand beleid ondersteunden, in plaats van bekritiseerden. Dat meldt Nieuwsuur op basis van gesprekken met een klokkenluider en interne documenten van het ministerie.

Het gaat om twee onderzoeken over coffeeshops en legalisering van de wietteelt. In 2013 onderzocht het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum (WODC), het (formeel) onafhankelijke onderzoeksinstituut van het ministerie, het kabinetsbeleid rond coffeeshops. Dat beleid, gericht op repressie en een verbod op de verkoop aan buitenlanders, lost volgens het onderzoek geen problemen op. Onder meer omdat ze er amper zijn: de overlast van ‘drugstoerisme’ is op veel plekken juist klein.

Maar die conclusie was volgens een e-mail van een ambtenaar „zó politiek gevoelig”, dat die moest worden aangepast. Ambtenaren schrapten onderzoeksvragen, maakten aantekeningen in de kantlijnen van het onderzoek en verwijderden een heel hoofdstuk met conclusies en aanbevelingen hoe het kabinetsbeleid beter kan. Later schreef minister Opstelten aan de Tweede Kamer dat het onderzoek zijn beleid ondersteunde.

Gewenste conclusie

Een jaar later herschreef dezelfde Opstelten een onderzoeksopdracht voor onderzoek naar legalisering van wietteelt zodanig dat alleen de door hem gewenste conclusie mogelijk was: legalisering werkt niet. Ook probeerde het ministerie het onderzoek uit te laten voeren door een instituut dat tien jaar eerder al een vergelijkbare, politiek gewenste conclusie trok. Hoewel dat instituut de opdracht niet kreeg, is de conclusie wel de gewenste: legalisering van wietteelt kan juridisch niet. Twee jaar later concludeerde dezelfde onderzoeker, dit keer met gemeenten als opdrachtgever, dat zo’n regulering wél haalbaar is.

Een klokkenluider trok al in het voorjaar van 2014 aan de bel binnen het ministerie, maar werd niet gehoord. Siebe Riedstra, de secretaris-generaal van het ministerie, is al sinds zijn aantreden in 2016 op de hoogte van de kwestie, maar greep volgens Nieuwsuur niet in. Dat had hij volgens deskundigen wel moeten doen: beïnvloeding van onderzoek mag niet, volgens de regels van het ministerie.

Riedstra werd in 2016 juist aangesteld om de cultuur op het ministerie te veranderen. Die zou te gesloten zijn en teveel gericht op het eigen imago van het ministerie.

Minister Ferdinand Grapperhaus (CDA) reageerde woensdagavond in Nieuwsuur op het verhaal. Grapperhaus zei dat hij pas voor het eerst van de kwestie hoorde toen Nieuwsuur het ministerie benaderde voor werderhoor. “Dit had niet zo mogen gebeuren”, zei de minister. “Het beleid moet los staan van het onderzoek.” Grapperhaus kondigde een intern onderzoek aan.