Cashen met je kleuter

Vloggers Geld verdienen door online merken te noemen en tonen is niet nieuw. Maar nu steeds meer ouders dat doen via hun kinderen, komen er ethische vragen bij kijken. „Dat is kinderarbeid.”

illustratie: Lynne Brouwer

‘Rach en ik hebben een discussie”, zegt Willem in de camera, „over of dit een pyjama is of een jumpsuit.” Rach is Rachel, Willems vrouw, en het onderwerp van discussie wordt gedragen door Pip, hun dochter van anderhalf, die tussen hen in staat. „Let op”, zegt Rachel, en haalt op haar telefoon de site tevoorschijn waar ze het pakje gekocht heeft. ‘It’s a cozy jumpsuit’, staat daar. „Zie je wel”, zegt ze. „Het is geen pyjama, hè Pip?” Zal allemaal best, zegt Willem, „maar als ik zo met haar in de speeltuin zit, denkt iedereen: is die vader eindelijk een keer met z’n dochter op stap, vergeet hij haar aan te kleden.” Pip moet iets anders aan: het wordt een roze trui met panterlegging.

Rachel van Sas (28) is mommyvlogger. Sinds de geboorte van Pip – of eigenlijk al sinds de zwangerschap – doet ze onder de naam De Huismuts op een blog, vlog en Instagram-account dagelijks verslag van haar leven. Op Instagram heeft ze bijna 34.000 volgers, Op YouTube24.000. Van Sas deelt hoe ze ’s ochtends opstaat met Pip, hoe ze spelen in het park, hoe ze ’s avonds op de bank ploffen. Maar ze deelt ook een foto van haar ontbijt gemaakt met Alpro yoghurt, van Pip in een nieuwe outfit van de Zara, van een kop koffie gemaakt met capsules van L’Or – allemaal met vermelding van de merken en de hashtag #dehuismutscollab. Niet alle foto’s en video’s van Van Sas zijn gesponsord – maar een deel wel.

Een vlog van Rachel van Sas.

Mommyvloggers zijn de gezinsvariant van de online influencer, alleen promoten ze in plaats van een nieuwe handtas een nieuwe kinderkledinglijn en in plaats van cosmetica een pak luiers. De laatste jaren maakt een toenemend aantal influencers de overstap van een ‘gewoon’ online-imago naar dat van een moeder – ze blijven geen 21 en willen op een zeker moment kinderen.

Maar met het mommyvloggen dient zich een knelpunt aan: hoe moreel is het om je kind – doorgaans niet ouder dan een jaar of zes – in te zetten voor commerciële doeleinden? Justine Pardoen, oprichter van Bureau Jeugd en Media en van Ouders Online is stellig: „Dat is kinderarbeid”.

Ze vraagt zich af wat er in het huis van een mommyvlogger gebeurt zodra een kind geen zin heeft om op de foto te gaan met een product. „Zegt mama dan: doe nou even mee, dan verdienen we weer geld?”

Zegt mama dan: doe nou even mee, dan verdienen we weer geld?

Justine Pardoen, Bureau Jeugd en Media

Pardoen verbaast zich erover dat er nog zo weinig aandacht is voor deze „uitbuiting”, die op social media in overvloed te zien is. Voor kinderen die bijvoorbeeld in reclamespotjes spelen gelden duidelijke afspraken. Maar voor kinderen van mommyvloggers, die doorgaans veel vaker voor de camera verschijnen, ontbreken die nog. Pardoen: „Dit is echt nog een gat in de wet- en regelgeving rond arbeid voor kinderen.”

Het combineren van kinderen en commercie is inderdaad een „grijs gebied”, zegt Noor de Groot (30), die onder de naam Queen of Jetlags een klein online-imperium beheert. Op Instagram heeft ze meer dan 400.000 volgers, op YouTube bijna 65.000 abonnees; partners zijn grote namen als Tommy Hilfiger en Schwarzkopf. De Groot heeft sinds twee jaar ook een dochtertje, Olivia. En ja, ook die komt weleens voor op haar foto’s en video’s. Maar De Groot heeft tot nu toe geen commerciële samenwerking met kindermerken. „Het lijkt me lastig dat je dan een verplichting hebt”, zegt ze. „Stel dat je kind er net even niet op zit te wachten, op de dag dat de foto online moet.”

Gezichtsherkenning

Volgens Rachel van Sas is het allemaal niet zo ingewikkeld. „Pip is niet aan het werk als ze figureert in een vlog. Ze speelt gewoon en heeft niet door dat ze gefilmd wordt. Ze is anderhalf.” Ze kan gewoon „kind zijn”, maar dan voor de camera. En, zegt Van Sas als reactie op de term ‘kinderarbeid’, bij samenwerkingen met merken die alleen om haar dochter draaien – Pampers, bijvoorbeeld – gaat het verdiende geld op de spaarrekening van Pip. „Maar voor de rest is De Huismuts toch meer een blog over mij – de moeder – dan over mijn kind.”

Een ander punt waarover Pardoen zich zorgen maakt is de impact die het delen van foto’s kan hebben op het leven van kinderen. Hoe is het om twaalf te zijn en je hele baby-, peuter- en kleutertijd openbaar online te hebben staan? Je ontneemt kinderen van mommyvloggers de mogelijkheid om ‘blanco’ aan hun volwassen leven te beginnen. „Die beelden kunnen door iedereen worden opgeslagen en via gezichtsherkenning gevonden worden.”

Voor de rest is De Huismuts toch meer een blog over mij – de moeder – dan over mijn kind

Rachel van Sas, De huismuts

Volgens De Groot wordt dit soort bezwaren tegen het delen van foto’s van kinderen vaak wat heftiger gemaakt dan nodig. „Als mijn kind straks puber is, en het niet leuk vindt als ik foto’s van haar deel: prima.” Ze let er nu al op dat haar dochtertje niet al te herkenbaar in beeld komt. „Als ze wat ouder is, zal ik haar gezicht misschien niet meer delen.” Maar baby- en kleuterfoto’s moeten gewoon kunnen, vindt ze. Ook Van Sas denkt er zo over. Zij deelt vooral de leuke en schattige momenten van haar dochter, bij de ‘moeilijkere momenten’ – als Pip erg moet huilen of driftig is – filmt ze haar bij voorkeur niet. „Als ik haar met rooddoorlopen ogen of witheet van woede zou gaan filmen, zou ik me kunnen voorstellen dat ze later zou zeggen: had je dat nou moeten doen?”

Ze vindt het wel belangrijk om op die momenten van „dreumesdrama” haar volgers te vertellen wat er aan de hand is, al is het zonder Pip te filmen. „Toen ik zelf zwanger was en net bevallen, zag ik op social media vooral perfecte plaatjes van moeders met kinderen.” Hoe kan het dat hun leven wél zo op orde is, dacht Van Sas. „Heb jij dan geen slapeloze nachten? Blijft jouw kind dan gewoon stilzitten als je samen front row zit bij fashion week?” Genoeg moeders worden daar flink onzeker van, denkt ze. Daarom wil Van Sas in haar vlogs laten zien „hoe het echt is. Niet alleen de leuke momenten, maar ook de ruzies met mijn vriend en de wallen tot m’n knieën.”

Jonge kinderen kijken op naar bekende vloggers als Enzo Knol, en maken zelf graag filmpjes. Zij spelen liever Enzo Knol dan Messi.

„Zoals jonge meisjes onzeker worden van online-kijken naar modellen en fitgirls, zo worden jonge moeders onzeker van mommyvloggers”, beaamt Pardoen. „Jonge ouders zijn zoekende – dat was ook zo al toen er nog geen internet was – en zij kunnen zo’n perfect beeld op Instagram als een erg drukkende norm ervaren.”

De Groot vindt het een „negatieve kijk” om te denken dat moeders onzeker worden van onlinebeelden. „Mensen zijn toch niet achterlijk, ze weten heus wel dat niet elke dag helemaal perfect is, al is de gedeelde foto dat wel.”

Inmiddels is Willem naar zijn werk en heeft Rachel de camera overgenomen. Ze gaat met Pip naar het park. „En drie keer raden wat ik haar heb aangetrokken toen ze wakker werd van haar dutje?” Daar komt Pip, in het blauw met wit. „Haar nieuwe jumpsuit.”

    • Doortje Smithuijsen