Column

2018: het jaar van de Tom & Jerry-economie

De website van het CBS is één groot hosanna: betere omzetten, investeringen, banengroei: noem maar op. Maar weet: deze hoogconjunctuur gebeurt niet helemaal op eigen kracht.

Het is een beeld dat vanaf de kindertijd bijbleef, maar waarvan gaandeweg onduidelijk werd of het ook klopte. Kat Tom, uit de tekenfilmserie Tom & Jerry, probeert aan een heks te ontsnappen door met haar bezem weg te vliegen. Na zich aanvankelijk in doodsangst aan het ding te hebben vastgeklampt, komt hij er achter dat de bezem best stabiel is. Sterker nog: Tom durft weldra losjes te gaan zitten, zelfs te gaan staan. Waarna het niet lang duurt voor hij triomfantelijke poses begint aan te nemen. Waarna de onvermijdelijke, pijnlijke ontmoeting met een boom volgt.

De boom was een gevorkte tak, maar voor de rest bleek het fragment in het geheugen wonderwel intact gebleven. Hij is terug te vinden op Youtube. (Tom & Jerry, aflevering 92: The Flying Sorceress, 1956).

Deze scène is altijd bijgebleven als een symbool voor overmoed. En hij dook weer in het metaforische brein op bij het nadenken over de huidige fase in de economie.

Kijk maar even mee. Amerikaanse aandelen staan op recordhoogte, Europese doen het ook niet slecht. Bitcoin gaat door het dak, en passeerde woensdag 12.000 dollar. Gevaarlijk wordt dat kennelijk niet gevonden. In plaats daarvan heerst er groot zelfvertrouwen. Kijk naar de VIX-index, die de risicoperceptie van beleggers op de Amerikaanse aandelenbeurzen weergeeft. Die is even laag als in 2006. Of de MOVE-index, die hetzelfde doet voor de obligatiemarkt. Die was nog nooit zo laag als nu.

Op de grond, in de échte economie, is het niet anders. Het productenvertrouwen in Nederland is, met een score van 9,1 volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op weg naar het record van 2008. In Duitsland is dat record overigens al bereikt. Het vertrouwen van consumenten is het grootst sinds 2007. De arbeidsmarkt trekt dusdanig aan, dat kraptes worden voorzien, die volgens de Universiteit Maastricht tenminste voortduren tot 2022. De website van het CBS is één groot hosanna: betere omzetten, investeringen, banengroei: noem maar op. De huizenmarkt laait op, en niet langer alleen in de grote steden.

Het rijzende tij tilt nu alle bootjes omhoog

Wat doet dat met mensen? Ga even mee naar de laatste jaren van de vorige eeuw en proef de overmoed van destijds. Hoe langer de goede tijden duurden, hoe meer mensen die op zichzelf betrokken: ik ben een geweldige ondernemer/ geniale belegger/ gewilde werknemer/ slimme huizenkoper. Men wil mij. Ik ben geweldig. Personeelsfunctionarissen hadden het lastig: ik geen grotere leasebak? Toedeloe.

Dat bouwwerk stortte in, in 2000 en 2001 – hoewel die dip in niets te vergelijken was met de economische bijna-doodervaring die in 2008 zou plaatsvinden. Er zijn parallellen: een monetair beleid dat te los was, een forse schuldenopbouw, het uit de hand lopen van de financiële markten en nieuwe financiële constructies – zie ook bitcoin.

Nu kunnen we wel wat zelfvertrouwen gebruiken na de ergste recessie sinds de jaren dertig. De mensen die hun baan onzeker zagen worden, of verloren. De zzp’ers met magere jaren achter de rug. De studenten die hun toekomstige arbeidsmarkt zagen opdrogen. De hulpbehoevenden die vreesden voor hun voorzieningen, of de huizenbezitters met hun hypotheek onder water.

Het rijzende tij tilt nu alle bootjes omhoog. En als de voorspellingen over aankomend jaar uitkomen, zal de vloed nog wel even aanhouden. Dat is mooi: voor beleggers, voor gepensioneerden, werkenden, mensen die steun nodig hebben. Maar weet: deze hoogconjunctuur gebeurt niet helemaal op eigen kracht. De motor van het geldbeleid snort, zeker in Europa, door. Dus als het zelfvertrouwen over dreigt te gaan in overmoed, denk dan even aan die bezemsteel.

Maarten Schinkel schrijft over macro-economie en de beurzen