Teylers Archaeopteryx blijkt andere oervogel

De beroemde Archaeopteryx van Teylers Museum blijkt een nieuwe soort oervogel die niet eerder is gevonden in Europa.

Het fossiel van de oervogel uit Teylers Museum. Teylers Museum Haarlem

Een Haarlems fossiel van de iconische oervogel Archaeopteryx blijkt geen Archaeopteryx te zijn. Het is een nog niet eerder beschreven soort dino met vogelachtige trekjes. Dat concluderen twee Duitse paleontologen na herbestudering van het fossiel. Zaterdag verscheen hun artikel online in BMC Evolutionary Biology.

Het beroemde fossiel is in het bezit van het Teylers Museum in Haarlem. „Nee, wij vinden het niet vervelend dat we onze Archaeopteryx kwijt zijn”, reageert Trienke van der Spek, als Hoofd Wetenschap verantwoordelijk voor de fossielencollectie van Teylers. „We krijgen er een compleet nieuwe soort ervoor terug. Nu hebben we écht iets unieks.”

Het fossiel uit Duitsland heeft een geschiedenis van verwisselde identiteiten. Nadat het fossiel door Teylers werd aangekocht in 1860, stond het te boek als pterosauriër, een vliegend reptiel. Pas in 1970 stelde de Amerikaanse paleontoloog John Ostrom vast dat het waarschijnlijk Archaeopteryx ging, maar hij merkte wel op dat grootte en vorm van sommige botten afweken van andere Archaeopteryxen.

De afwijkingen zijn zo groot en talrijk dat je moet spreken van een andere soort, oordelen Christian Foth en Oliver Rauhut. De Haarlemse dino staat verder af van vogels dan Archaeopteryx en is nauw verwant aan de Chinese Anchiornis. Dat was een dier met vier vleugels dat niet kon vliegen, maar wel zweven Dit fossiel is nu de eerste Anchiornis-achtige dino die buiten China gevonden is.

De onderzoekers hebben de nieuwe soort Ostromia gedoopt. Ostromia leefde tussen 160 miljoen jaar geleden in Zuid-Duitsland. Dat was destijds een eilandenarchipel met koraalriffen aan de rand van de nu verdwenen Tethys-oceaan. Foth en Rauhut merken op dat fossielen van vliegende dieren als Archeopteryx verder westelijk gevonden zijn, richting zee, dan dieren die níet konden vliegen, zoals Ostromia.

Teylers staat bekend om de authentieke presentatie. Komt er nu ook een handgeschreven label voor Ostromia? „We gaan zeker geen hypermodern bordje plaatsen, maar er komt wel een update”, zegt Van der Spek.