Kunnen we straks niet meer ademen door de CO2-uitstoot?

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Vandaag: stikken we straks door het broeikaseffect?

De koolstofdioxide-concentratie varieert met de seizoenen. In april, als planten nauwelijks CO2 opnemen is hij op het noordelijk halfrond hoog (rood), maar niet gevaarlijk hoog. Foto NASA

Steeds meer CO2 komt er in de buitenlucht. Het verbrandingsgas zit in uitlaatgassen van auto’s, vliegtuigen en schepen, in de rook van platgebrande bossen, in de uitstoot van vulkanen en van industrieën die onze elektriciteit, smartphones, tablets en auto’s maken. Dat zorgt er allemaal voor dat er meer CO2 (koolstofdioxide) in de atmosfeer komt. En niet te vergeten: we maken zélf CO2. Alle dieren ademen zuurstof (O2) in en ademen CO2 uit. CO2 is gevaarlijk voor mens en dier.

Met CO2 worden varkens gedood in de grootste Nederlandse slachterijen. De dieren worden groepsgewijs in een liftbak gedreven. Die daalt een put in met een hoge concentratie (80 procent) CO2. Binnen een minuut zijn de dieren buiten westen. Varkensslachterij Vion schrijft op haar website dat er wordt gedood met „erkende verdovingsmethoden van de Europese Unie en EFSA (Europese Food Safety Agency)”.

Angst, stress en vluchtgedrag

Dierenwelzijnsorganisaties zoals Varkens in Nood stellen daar tegenover dat doding met CO2 in Nederland verboden was, voordat de EU-regels hier van kracht werden. En dat goed is aangetoond dat de dieren in hun laatste levensminuut tekenen van angst, stress en vluchtgedrag vertonen. Dat komt doordat in zoogdieren als varkens en mensen uitgerekend een hoge dosis CO2 alarmbellen doet rinkelen.

We ademen zuurstof in en koolstofdioxide uit. Dat is een nauwkeurig geregeld proces dat ervoor zorgt dat al onze cellen steeds genoeg zuurstof krijgen. Zuurstofopname vindt plaats in de longen, als daar de zuurstofdruk buiten hoog genoeg is. En CO2 wordt er afgegeven, als daar de CO2-druk er laag genoeg is. In het normale leven is dat dik in orde.

Een hoge dosis CO2 doet alle alarmbellen in het lichaam rinkelen

Is er in de ademlucht een hoge concentratie CO2 dan hindert dat een soepele ademhaling. Het bloed geeft CO2 dan moeilijk af. Het lichaam heeft allerlei receptoren die dan alarmsignalen afgeven. Hyperventileren, stress, pijn (gillen), paniek en ademnood. Dat is wat de dieronderzoekers beschreven bij varkens die worden gedood met CO2.

Pure stikstof of helium zijn gassen die ook verstikken, met minder paniekgedrag. Stikstof en helium is voorlopig te duur voor de Nederlandse varkens.

In de gezonde Nederlandse buitenlucht zit 78 procent stikstof, 21 procent zuurstof, 1 procent argon en inmiddels 0,04 procent CO2 (ofwel 400 parts per million, ppm). Dat is belangrijk voor het broeikaseffect, maar stikken zullen we er niet snel in. Het duurt ook nog een hele tijd voordat de aangeboren alarmsystemen in ons lichaam afgaan.

Vastgelegd in gesteente

3,5 miljard geleden bestond de atmosfeer van de jonge aarde vooral uit stikstof en CO2. Wij konden er onmogelijk leven. 2,4 miljard jaar geleden verscheen de eerste zuurstof in de atmosfeer. De CO2 verdween door het vastleggen ervan in gesteenten. 500 miljoen jaar geleden was de CO2-concentratie nog 0,7 procent en de afgelopen twee miljoen jaar was er een absoluut minimum van 0,018 procent. De afgelopen tweehonderd jaar steeg de CO2-concentratie van 0,028 naar 0,041 procent.

Genoeg voor lichte opwarming van de aarde, maar nog lang niet de 2 procent waarbij we tijdens het sporten merken dat we niet genoeg lucht krijgen. Of de 5 procent waarbij we zwaar ademen, zweten, een bonzend hart en hoofdpijn krijgen. Nee, stikken zullen we zeker niet als we doorgaan met het verbranden van fossiele brandstof.