NRC checkt: ‘Zeshonderd Russische accounts twitterden #hennisdebat’

Dat zei CDA-leider Buma bij WNL op Zondag.

Fractievoorzitter Sybrand van Haersma Buma tijdens het partijcongres van het CDA in Concertgebouw De Vereeniging in Nijmegen. Foto Remko de Waal/ANP

Aanleiding

Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) waarschuwde onlangs voor Russische pogingen om de publieke opinie in Nederland te beïnvloeden met onder meer desinformatie. Ze kreeg kritiek, omdat ze amper met voorbeelden kwam. CDA-leider Sybrand Buma kwam hierop met een voorbeeld dat Ollongren nog niet had genoemd. In de uitzending van 26 november van WNL op Zondag vertelde hij over Russische Twitteraccounts die tijdens het debat waarin toenmalig minister Hennis (Defensie, VVD) haar aftreden aankondigde massaal ‘#hennisdebat’ zouden hebben getwitterd. „Waarom zouden zeshonderd Russische accounts twitteren: hashtag hennisdebat?”, vroeg Buma zich in de uitzending hardop af. Hij beantwoordde de vraag zelf: „Omdat alles wat hier onrust is, alles wat hier destabiliseert, daar versterkt wordt.” We checken of zeshonderd Russische accounts rond het debat op 3 oktober de term ‘#hennisdebat’ hebben getwitterd.

Waar is het op gebaseerd?

Buma baseerde zich op onderzoek door de Alliance for Securing Democracy (ASD), zegt zijn woordvoerder. Deze organisatie schrijft op haar website strategieën te ontwikkelen om weerstand te bieden aan pogingen van Rusland en andere ‘actoren’ om de democratie in de VS en Europa te ondermijnen. De ASD is gehuisvest bij het Duitse Marshall Fonds van de VS. Dit fonds wordt onder meer gefinancierd door de NAVO, de Europese Commissie, Duitsland, de VS en diverse multinationals. De ASD zelf zegt financieel te worden ondersteund door Amerikaanse particuliere donateurs en kleine familiefondsen. De organisatie ontwikkelde het ‘Hamilton 68-dashboard’, dat Russische beïnvloedingsoperaties op Twitter in kaart zegt te brengen. Daarvoor zou het onder meer zeshonderd Twitteraccounts volgen die volgens de ASD gelinkt zijn aan „Russische beïnvloedingsoperaties”.

En, klopt het?

Dat is lastig te controleren, want op het Hamilton 68-dashboard kan niet worden teruggezocht. De organisatie is alleen via e-mail bereikbaar, maar reageert niet op vragen.

De woordvoerder van Buma stuurt via WhatsApp een screenshot van het dashboard, waarop ‘hennisdebat’ inderdaad tot de trending hashtags behoort. Op de website van de Volkskrant verscheen op 4 oktober bovendien een bericht over de populariteit van deze hashtag onder accounts die Hamilton 68 zou volgen. Volgens de Volkskrant was #hennisdebat op een bepaald moment de populairste hashtag onder deze „pro-Russische” accounts die onrust in de VS en Europa zouden opstoken.

Op basis van het screenshot en het Volkskrant-artikel is het aannemelijk dat #hennisdebat destijds trending werd genoemd op de site van Hamilton 68. Maar wat voor accounts volgt dit dashboard nu precies? Dat blijft onbekend, want Hamilton 68 geeft de namen niet vrij. „Wij geven er de voorkeur aan ons te richten op het gedrag van het hele netwerk en niet honderden individuele debatten te voeren over welke trol welke rol speelt”, schrijft Hamilton 68. De organisatie zegt namelijk zowel accounts te volgen van bekende aanstichters van Russische beïnvloedingsoperaties als van twitteraars die boodschappen retweeten zonder te weten dat die onderdeel zijn van een desinformatiecampagne. Deels worden er dus ook accounts gevolgd die niet Russisch zijn, aldus Hamilton 68.

NRC heeft zelf op Twitter teruggezocht naar mogelijk Russische accounts die destijds #hennisdebat twitterden. NRC vond nagenoeg alleen Nederlandse accounts. Er zaten enkele mogelijk buitenlandse accounts tussen, maar geen account dat lijkt op accounts voor Russische beïnvloeding. Ook dit zegt niet alles, want mogelijk zag NRC niet alles en tweets kunnen ook zijn verwijderd. Bovendien kunnen er ook Nederlandse accounts zijn opgenomen in het dashboard van Hamilton 68.

Conclusie

Er valt wel wat af te dingen op de uitspraak van Buma dat zeshonderd Russische twitteraccounts rond 3 oktober de term ‘#hennisdebat’ hebben getwitterd. Ten eerste zegt Hamilton 68 zelf dat niet alle accounts die het volgt Russisch zijn. Ook is onbekend of alle zeshonderd van deze vermeende accounts ‘#hennisdebat’ hebben getwitterd. Belangrijker voor deze conclusie is dat Hamilton 68 de namen van de gevolgde accounts niet vrijgeeft, zodat NRC niet kan controleren of die destijds inderdaad ‘#hennisdebat’ hebben getwitterd. Zo komen we tot de conclusie niet te checken.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt