Recensie

‘We mogen soms wel dingen verzinnen’

The Crown Deze week komt het tweede seizoen van The Crown op Netflix. Historicus Robert Lacey controleerde het script: „We weten sowieso maar 3 procent.”

Robert Viglasky / Netflix

Stuart Hendry / Netflix

Koningin Elizabeth en haar man Philip hadden een keer knallende ruzie tijdens een lange reis in 1954. Dat is bekend dankzij de memoires van een Australische verslaggeefster. „Haar cameraploeg stond bij het huis waar ze logeerden en hoorde opeens geschreeuw”, vertelt de Britse historicus Robert Lacey. „Eerst vloog Prins Philip naar buiten, gevolgd door een tennisracket, een schoen en toen nog een schoen. Even later liep Elizabeth, kalm maar gegeneerd naar hen toe en bood haar excuses aan.”

Op grond van dat gegeven heeft regisseur Peter Morgan van The Crown bedacht waar de ruzie over moet zijn gegaan: over de grote druk om elke dag weer een mooi plaatje te bieden voor het publiek. Philip vond het waanzin, Elizabeth zag het als haar plicht.

In de populaire Netflix-serie The Crown lopen feit en fictie door elkaar, zegt Lacey. Maar historische gebeurtenissen zijn wel de leidraad voor de serie over het leven van koningin Elizabeth II. Hij controleerde het script van de eerste twee seizoenen (20 afleveringen), waarvan het tweede deze week begint.

Lacey (73) verdiepte zich 50 jaar in het Britse koningshuis. Hij schreef biografieën en artikelen waarvoor hij premiers, paleispersoneel en vrienden van de koninklijke familie sprak.

Dat aankleden van de feiten mág, zegt hij tijdens een bezoek aan Amsterdam waar hij is ter promotie van zijn boek The Crown, met achtergronden bij de serie. „We weten sowieso maar 3 procent van ‘de geschiedenis’. Alleen wat bewaard is gebleven in brieven, dagboeken en documenten. Al het overige – gesprekken tussen gewone mensen, liefde, overspel, vechtpartijen, verhuizingen – weten we niet. Ook niet van de koninklijke familie. En dus mogen we er verhalen en interpretaties bij verzinnen. Om het te begrijpen.”

De scène die hij zelf tekenend vindt, is deze: tijdens de kroning van Elizabeth geeft haar oom commentaar voor een Amerikaanse nieuwszender. Zelf moest die oom, Edward VIII, afstand doen van de troon omdat hij wilde trouwen met een gescheiden vrouw. Lacey: „Ik zei tegen de regisseur ‘prachtige scène maar dat is natuurlijk niet gebeurd’. Jawel, zei de regisseur: haar oom Edward hééft die dag in Parijs een groep Amerikanen voorgelicht over de kroning.”

De aandoenlijke, warrige leraar die Elizabeth in de serie vlak na haar kroning les geeft, heeft nooit bestaan. Lacey: „Maar we weten dat Elizabeth ontevreden was over haar gebrekkige opleiding. Ze had alles geleerd over de grondwet maar niets over wiskunde, talen, aardrijkskunde. En we weten dat haar moeder traditionele opvattingen had over de rol van een vrouw.” In de serie zegt haar moeder sussend tegen de jonge koningin: „Lieverd, je hoeft niks te weten. Alleen wanneer je je mond moet houden. En dat weet je.”

Stuart Hendry / Netflix

Overspel door Philip?

In het tweede seizoen wordt gespeculeerd over mogelijk overspel door Philip. Aanleiding daarvoor is slechts één verklaring van het Paleis, in 1956: dat er „geen breuk is tussen de koningin en prins Philip, het is een leugen”. Lacey: „Die verklaring was een reactie op geruchten. We mogen onderzoeken of die verklaring klopte.”

Het publiek maalt niet om het waarheidsgehalte. The Crown is één van de best bekeken Netflix-series. En de duurste: elke aflevering kostte 5 miljoen pond (5,5 miljoen euro). Daarvoor zijn kastelen en kathedralen afgehuurd, kostuums nagemaakt, acht onderzoekers fulltime ingehuurd en vele acteurs betaald. Twintig afleveringen maken kostte drie jaar tijd.

In de serie worden de relaties uitgewerkt tussen Elizabeth en haar jaloerse, egocentrische zusje Margaret („Ik was papa’s lievelingsdochter”). Tussen Elizabeth en haar non-conformistische man Philip („De monarchie is één groot circus en wij zijn de dansende beren”). Tussen Elizabeth en haar moeder („Laat je zus toch een keer schitteren en genieten van de aandacht”). En tussen Elizabeth en premier Winston Churchill („Het gaat niet om individuen, het gaat om de Kroon.”)

Stuart Hendry / Netflix

Koningin zonder menselijke zwaktes

In het tweede seizoen is de jonge Elizabeth (Claire Foy) gegroeid in haar rol van vorstin. Ze was al koningin op haar 26ste omdat haar vader, koning George VI, op zijn 56ste overleed aan longkanker. Ook hij was onverwachts koning geworden doordat zijn oudere broer na een jaar afstand moest doen van de troon. De liefde vond de broer belangrijker dan het instituut.

Die strijd is dan ook de lijn van de serie. Mogen leden van het koningshuis menselijke zwaktes hebben, persoonlijke opvattingen? Elizabeth vindt van niet. Ze brengt vele offers voor haar functie en het land. Zelfs de relatie met haar enige zus zet ze al vroeg op het spel. Ze verbiedt Margarets huwelijk met Captain Peter Townsend, een gescheiden man. De Britse koning is namelijk ook het hoofd van de Engelse kerk en scheiden mag niet van de kerk.

Later zouden drie van haar eigen kinderen scheiden, ook kroonprins Charles.

Een monarchie is volgens Lacey zo sterk als „de persoon die op dat moment op de troon zit”. Elizabeth bleek een natuurtalent – ze is de langst zittende vorst ter wereld. „Ze heeft ook iets kils, ze toont haar emoties nooit publiekelijk. Rond de scheiding en de dood van haar schoondochter prinses Diana werd haar dat verweten. Maar die kilheid is ook nodig om koersvast te blijven.”

Margaret, haar zus, houdt (net als Diana later) van feesten en glamour. In de serie komt ze onsympathiek over. Dat was ze ook echt, zegt Lacey. „Ik heb adellijke mensen wel horen zeggen ‘het is maar goed dat zíj niet de eerstgeborene was’. Maar misschien is ze wel zo’n verwende bitch doordát ze het tweede kind was.” Vanaf het moment dat Elizabeth troonopvolgster werd, op haar tiende, stond Margaret in haar schaduw.

Het Britse koningshuis is nog steeds populair. Je ziet het op Remembrance Sunday, een massale herdenking van de Eerste Wereldoorlog, elk jaar rond 11 november. „Mensen richten hun rouw en vaderlandsliefde graag op één persoon. Dat is bevredigender dan dat te doen op de zoveelste bezoedelde politicus. Dat is de waarde van een monarchie. Good old Queen – haar kun je tenminste vertrouwen.”

Elizabeth (91) zelf is volgens Lacey ook geliefd omdat ze veel gewone hobby’s heeft. Ze wedt op paardenrennen bijvoorbeeld. Ze weet er alles van. Net als van duiven en honden. Lacey: „Dat deelt ze met massa’s Britten.” Zelfs „die malle Charles”, die met zijn planten praat, is tegenwoordig populair. „Hij heeft niets met snelle auto’s of dure merken. Hij was al milieu-activist voordat dat hip was.”

The Crown, Robert Lacey. Uitgever Boekerij; 330 blz, € 24,99