Column

Nieuwe cultuurstrijd en de nationale gêne

Ik begrijp dat mensen zich alweer opmaken voor een actiegroep Kick Out Alle Vuurpijlen. Voor opgewonden krantenartikelen over de Kloof die de discussie over een verbod op knalvuurwerk zou blootleggen. Voor aanhangers van vuurpijlen die bij WNL op Zaterdag (of Zondag of Maandag) vertellen dat het ze niet om behoud van het vuurwerk gaat, maar om bescherming van het eindejaarsfeest als zodanig.

Je kunt nu eenmaal overal cultuurstrijd van maken. Alleen: brengt het ook iets?

Bij de sinterklaasinkopen viel me dit weekeinde op dat je nergens nog chocoladesigaretten hebt. Blijkbaar kunnen dingen ook zonder splijtende discussie veranderen. Als kind genoot ik enorm van de chocoladesigaret. Ze zaten in echte pakjes, met een echt merk, de chocolade kon roestig smaken, maar daar klaagde je niet over: met een chocoladesigaret was je als kleine jongen even een hele meneer. Later werden de chocoladesigaretten geïdentificeerd als verkapt promotiemateriaal: ze bleken de drempel voor echt roken te verlagen. Zodoende zijn ze bijna overal ter wereld verboden. In Nederland niet – maar bijna niemand verkoopt ze nog.

Iedereen zal begrijpen waarom chocoladesigaretten niet de beladenheid van Zwarte Piet hebben. Het verschil in onze omgang met beide thema’s is evengoed interessant.

Bij de sinterklaasinkopen viel me dit weekeinde op dat je nergens nog chocoladesigaretten hebt. Blijkbaar kunnen dingen ook zonder splijtende discussie veranderen.

Als je discussie niet moedwillig uitvergroot, is de kans op escalatie kleiner en kun je iets veranderen. Zoek je de polarisatie, zoals bij Zwarte Piet, dan belemmer je het zicht op elkaars standpunten: dan dwing je af dat mensen zich van weerskanten verharden. In Amerikaanse politiek zie je dit al decennia. Het effect is stilstand: iedereen handhaaft angstvallig oude standpunten. Zo kozen Republikeinen dit weekeinde voor verdere verlaging van de belasting voor bedrijven en de allerrijksten – de oplossing waaraan George W. Bush ten onder ging.

Dus het gevaar voor ons is dat we nu een discussie over vuurwerk beginnen met dezelfde compromisloosheid die het ‘debat’ over Zwarte Piet vernielde.

De voortekenen zijn niet best. Zo hoorde ik namens de vuurwerkverkopers Frits Broks op het NOS Journaal zeggen dat „het vuurwerk niet de boosdoener is: degene die het afsteekt is de boosdoener”. Een boeiend argument. De Amerikaanse wapenindustrie zegt in essentie hetzelfde: vuurwapens doden geen mensen, mensen doden mensen.

Nu begrijp ik meneer Broks wel. Hij denkt aan zijn marktaandeel. Maar je mag hopen dat de rest van het land na de gênante escalatie van het Zwarte Piet-‘debat’ zich niet opnieuw zal ingraven zoals meneer Broks nu al doet: dat de rest van het land wel in staat is zijn recente vergissing onder ogen te komen.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Jutta Chorus.