Column

Bent u eigenlijk wel normaal?

Zap

In het Human-programma Hoe normaal ben jij? wordt uitgezocht hoe de normale Nederlander eruit ziet: je kunt moeilijk nee zeggen en iemand met een slechte adem spreek je niet aan.

In ‘Hoe normaal ben jij?’ wint de normaalste deelnemer.

Terwijl u zat te worstelen met uw voorlaatste Sinterklaasgedicht of in de regen langs vijf supermarkten trok om in leeggegraaide schappen een chocolade L (melk! geen puur!) te vinden, werd zondag om half vier op NPO 2 de meest brisante politieke kwestie van onze tijd in veertig minuten opgelost. (Sorry, niet het Pietendebat.) In het Human-programma Hoe normaal ben jij? werd met behulp van bezoekers van het Brainwash-festival uitgezocht wat normaal is in dit land. Er komen vier afleveringen, in het eerste stond het subthema ‘Beschaving’ centraal.

Beschaving is politiek gezien the heart of the matter. Presentator Nienke de la Rive Box (geen normale naam, maar dat werd niet onderzocht) werd bijgestaan door de Vlaamse filosoof en psychiater Damiaan Denys en cabaretier Carolien Borgers. Vanaf het begin maakten zij duidelijk dat ‘normaal’, in tegenstelling tot wat sommige premiers van dit land lijken te denken, geen normatief begrip is om het gedrag van anderen te bekritiseren. Het gaat om een beschrijvend begrip waarmee je iets kunt zeggen over wat je zelf bent – of preciezer: doet.

De test waar alles om draaide was kinderlijk eenvoudig. De deelnemers (ze zagen er normaal uit, dat ze wellicht niet representatief waren voor de Nederlandse bevolking laten we hier maar even buiten beschouwing) kregen een reeks vragen voorgelegd. De keuze van de meerderheid was de normale keuze.

Zo kwam het volgende profiel van de normale Nederlander tot stand: iemand met een slechte adem spreek je niet aan; ook als er geen toiletjuffrouw is, leg je 50 cent op het schoteltje (dit is normaal omdat vrouwen dat doen, de meeste mannen sneaken weg); iemand die lawaai maakt in een stilte- coupé spreek je aan; je geeft geen corrigerende tik; een telemarketeer kap je af aan de telefoon; je geeft minder rondjes dan je zelf drinkt; je vindt aanranders een groter probleem dan straatrovers, illegale immigranten of bedenkers van woekerpolissen; je vindt dat je voor je ouders moet zorgen; je houdt niet van roddelen; je kunt moeilijk nee zeggen; als de planeet gered moet worden, doe je dat liever door veganist te worden dan door te stoppen met autorijden, vliegen of door de kachel thuis lager te zetten.

En? Bent u normaal? Overigens zei Denys te vermoeden dat normale mensen een minderheid vormen, iets waar ik nog een tijdje diep over moet nadenken. In het tweede deel van Hoe normaal ben jij? werd via een afvalrace bepaald wie de normaalste persoon onder de deelnemers was. Deze kreeg een normaalbokaal. De laatste vijf waren (op het oog) allemaal vijftigplussers; kennelijk komt normaliteit met de jaren.

Dat wat normaal is, onderhevig is aan verandering, bleek uit een kleinood in de reeks Zapp Echt gebeurd (NTR): De belofte van Slek. Daarin ging het over de dertienjarige Andy. Hij heeft aan zijn aan kanker overleden moeder en zijn ook al gestorven opa beloofd dat hij de schutterij in het dorpje Slek (duizend inwoners, tien kilometer boven Sittard) in stand zal houden. Er zijn bijna geen jeugdleden meer. Geen kind heeft nog belangstelling voor wat Andy onvermoeibaar aanprijst als „schieten, muziek maken en in de maat lopen”. Een jongetje legt uit dat hij de schutterij niet meer kon combineren met wakeboarden. En die klompen knelden ook, dus is hij gestopt.

Andy verspreidt posters met kleine spelfouten en probeert tussendoor zijn oma van het roken af te krijgen. „Daar kan je dood aan gaan!” Oma lacht en hoest en wij denken: Andy’s normaal komt nooit meer terug.