Raadsleden gaan bijna ten onder aan hun functie, die ze in deeltijd doen

SCP-enquête

Raadsleden kampen met tijd- en kennisgebrek. Tegelijk krijgen kwetsbare mensen minder hulp.

De meeste raadsleden in Nederland combineren hun raadswerk, zoals deze vergadering in Hilversum met een baan. Foto Olivier Middendorp

Bleke gezichten. Vergadermoeheid. Stress. Raadsleden overal in Nederland komen tijd tekort om hun werk te doen, schrijft het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) deze maandag op basis van een enquête onder 104 griffiers, die gemeenteraadsleden ondersteunen.

Het tijdgebrek speelt in zowel kleine als grote gemeenten. Het percentage griffiers dat zegt dat raadsleden „meestal voldoende tijd” hebben voor hun werk ligt overal onder de 35 procent; 13 procent zegt dat raadsleden „nooit” voldoende tijd hebben.

Sinds 2015 is jeugdzorg een gemeentelijke verantwoordelijkheid, net als werkbemiddeling voor gehandicapten en dagbesteding voor thuiswonende zieken en ouderen. Schuldhulp is ook een gemeentelijke taak, net als bijvoorbeeld huisvesting van asielzoekers met een verblijfsstatus.

Spelletje in de vingers

Gemeentelijke colleges geven miljoenen euro’s uit, huren externe partijen in via aanbestedingen, werken samen in gemeenschappelijke regelingen op afstand van het eigen raadhuis. Aan raadsleden de taak het beleid te controleren en te begrenzen in tijd en geld. Maar, zegt de Hilversumse griffier Paul van Ruitenbeek, tevens bestuurslid van de Vereniging van Griffiers, het kost nieuwe raadsleden „minimaal een jaar om met kennis van zaken ergens iets van te vinden.” En daar komt het leren van de kneepjes van het politieke vak nog bij, zegt hij. „Voor je het spelletje in de vingers hebt, ben je een periode verder.”

Menig raadslid komt niet verder dan die ene ambtstermijn: het verloop onder raadsleden is groot, mede door de werkdruk. Raadsleden worden geacht hun politieke werk te combineren met een betaalde baan of andere maatschappelijke activiteit, zodat zij midden in de samenleving blijven staan. Het raadswerk wordt daarom niet rijkelijk beloond, vooral in de kleinere gemeenten niet. Raadsleden krijgen een vergoeding van 400 euro bruto per maand in gemeenten met 8.000 tot 14.000 inwoners, 620 euro in gemeenten tot 24.000 inwoners. Raadsleden besteden per week gemiddeld 15,9 uur per week aan hun politieke werk, bleek in 2014 uit onderzoek.

Het SCP constateert deze maandag in de Overall rapportage sociaal domein 2016, waar de griffiersenquête deel van uitmaakt, dat hulpbehoevende, thuiswonende burgers eenzamer zijn geworden. Zij krijgen ook minder hulp van beroepskrachten in gemeenten. Er wordt geen direct verband gelegd met het tijd- of kennisgebrek bij raadsleden. Maar kwetsbare mensen, die bijvoorbeeld eenzaam zijn of schulden of een handicap hebben, zijn meer afhankelijk geworden van keuzes op gemeentelijk niveau. En dat terwijl hun politieke vertegenwoordigers onvoldoende tijd hebben om hen goed te vertegenwoordigen.

‘Ze missen echt belangrijke besprekingen’

Naam: Paul van Ruitenbeek

Griffier in: Hilversum Aantal inwoners: 89.000

„Er wordt veel meer van raadsleden gevraagd, want er is veel meer beleid bij gemeenten terechtgekomen. Maar meer geld of tijd hebben raadsleden er niet bijgekregen. Daar wringt het.

„Raadsleden krijgen zoveel uitnodigingen voor werkbezoeken, informatiebijeenkomsten en bewonersvergaderingen, dat ze streng moeten selecteren.

„Ze missen daardoor ook echt belangrijke besprekingen. Een bijeenkomst waar huisartsen vertellen over zorg aan mensen die psychisch in de war zijn. Of, laatst, een werkbezoek aan ziekenhuis Tergooi. Het bezoek was tijdens kantooruren, rond vier uur ’s middags, zodat er ook voldoende artsen te spreken zouden zijn. Onze gemeenteraad bestaat uit 37 mensen, er zijn twintig commissieleden die de fracties helpen, maar uiteindelijk bezochten we, na veel moeite, met z’n zevenen dat ziekenhuis. Inclusief een wethouder en mijzelf.

„En ik begrijp dat. De meeste raadsleden hebben een betaalde baan ernaast. Kijk alleen al naar de agenda van vorige week. Maandagavond hadden raadsleden een vergadering van hun politieke fractie. Woensdagavond was er een commissievergadering economie en bestuur, van acht uur tot half een ’s nachts. De commissievergadering donderdag, waar onder meer het stationsgebied van Hilversum ter sprake kwam, duurde tot middernacht. Vrijdag was er een bijeenkomst over duurzaamheid voor gemeenten uit de hele regio, van vier uur ’s middags tot half acht ’s avonds. Raadsleden die bij alles aanwezig waren geweest, waren afgedraaid. Ik ben blij dat het weekend is, zei een van hen.

„Als je geen baan van negen tot vijf hebt, maar ook ’s avonds moet werken of piketdiensten draait, is de combinatie met raadswerk eigenlijk onmogelijk.

„De verkiezingen komen eraan, dus nu is het extra druk. Alle partijen hebben ledenvergaderingen want er worden nieuwe kieslijsten samengesteld. En partijen schrijven verkiezingsprogramma’s, en dus krijgen raadsleden te horen: schuif je ook even aan, want jij zit in de raad. Vanaf het einde van afgelopen zomer tot en met de verkiezingen is het gewoon een gekkenhuis.

„Goede ondersteuning van de raad door de griffie is dus zeer belangrijk. Zorgen dat vergaderstukken op orde zijn, en dat de kwaliteit van de stukken goed is. Sommige griffiers vatten de stukken van het college samen, en verwijzen naar eerdere moties en amendementen.

„En de raadsvergoeding kan omhoog. Rijk hoef je van raadswerk niet te worden, maar ik zie de vergoeding als compensatie voor het minderen in uren in je eigen baan. Dat gebeurt lang niet altijd.”

‘Echt grote fracties hebben we überhaupt niet’

Naam: Ineke Seuren Griffier in: Den Haag Aantal inwoners: 526.000

„Raadsleden in Den Haag moeten normaliter twee dagen per week beschikbaar zijn voor vergaderingen: ’s ochtends, ’s middags en ’s avonds op woensdag en donderdag. Maar tel je er het lezen van stukken bij op, en het bijwonen van fractievergaderingen en van bewonersbijeenkomsten, dan schat ik dat het raadswerk zo vier dagen per week kost.

„De meeste raadsleden hebben er een baan naast, meestal parttime. Dus ja, allemaal hebben ze last van tijdgebrek. Maar het raadswerk opwaarderen tot een fulltime betaalde baan lijkt me niet de juiste weg. Geld moet geen drijfveer zijn. Dit is werk dat met een zekere hartstocht moet worden gedaan.

„Georganiseerde steun voor raadsleden is belangrijk, en die is er. Zo krijgen in Den Haag de raadsfracties opgeteld 1, 75 miljoen euro per jaar voor het aanstellen van medewerkers die vergaderstukken meelezen of meehelpen bij het voorbereiden van besluiten. En er is de griffie, die bestaat uit zeventien mensen.

„Hoe dan ook: ik zie raadsleden heel bleek het einde van het jaar halen. Ze zijn moe. Je ziet ze worstelen: hoeveel vergaderingen kunnen wij aan. En je ziet hun inzet, hun wens, om die werkdruk niet ten koste te laten gaan van de kwaliteit van hun werk.

„De reserve is letterlijk uit de agenda: we beginnen elk jaar met een opzet van drie vergaderingen per week. In de laatste week voor Kerst is er nog één dag over zonder vergaderingen, en ook die moeten we misschien gebruiken.

„Kleinere fracties hebben het extra zwaar, ja. Die moeten hun tijd en aandacht verdelen over al die verschillende beleidsterreinen. We hebben zeven eenmansfracties. Ook die hebben fractiemedewerkers, maar de raadsleden moeten toch zelf hun verhaal houden in de raad. „Let wel: echte grote fracties hebben we überhaupt niet meer. We zijn met 45 raadsleden en de grootste fractie, D66, telt zeven mensen.”

‘Meer geld voor raadsleden in kleine gemeenten’

Naam: Jelte van der Meer Griffier in: Winsum Aantal inwoners: 13.600

„Winsum is klein, maar het hele gemeentelijke takenpakket komt hier net zo goed aan de orde als in een grotere gemeente. Er zijn geen A- en B-gemeenten. Raadsleden krijgen ook hier in Winsum de begroting en jaarrekening voorgelegd.

„Het is nu extra druk door de herindeling. Winsum gaat per 2019 samen met drie andere gemeenten. Raadsleden zitten in allerlei clubjes, over de inrichting van de griffie, over de manier van vergaderen van de nieuwe gemeente. En ze waren al een dag of twee kwijt met hun normale raadswerk.

„Raadsleden krijgen hier 400 euro bruto voor hun werk. Over raadsvergoedingen heeft de Vereniging van Griffiers in november een brief gestuurd aan het ministerie van Binnenlandse Zaken, opgesteld met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden. Het verzoek: meer geld voor raadsleden in kleine gemeenten, nog vóór de installatie na de verkiezingen van nieuwe raadsleden. Een treetje omhoog voor raadsleden in de kleine gemeenten zou ik passend vinden. Zodat raadsleden in een gemeente zo groot als Winsum bruto 220 euro meer krijgen.

„Maar het raadswerk blijft een vorm van lekenbestuur, en raadsleden kampen op voorhand met een kennisachterstand ten opzichte van het college. Ze proberen hun kennis op peil te brengen, bezoeken kennisbijeenkomsten over hoe, zeg, de zorg voor thuiswonende zieken wettelijk in elkaar steekt. „Maar ze kunnen niet naar álle bijspijkercursussen. Dus wat gebeurt er: raadsleden liften mee op de kennis van fractiegenoten. Ze verdelen de dossiers. En dat mag ook. Maar het bevordert niet de kwaliteit van de discussie binnen de fractie over het in te nemen standpunt. Daar schuilt een zekere zwakte in.”