Wereld in een kastje

Iedereen die met een volt- en watt-meter door zijn huis gezworven heeft weet hoe klein de aangeboren blik van mensen is. Elektronen stromen door ons huishouden, maar we zien er niks van. Ons zichtbaar licht is maar een heel klein stukje van de werkelijkheid. Dat de lamp aan gaat, zien we wel, maar voor het wattage moeten we op het doosje kijken. Laat staan dat we de kosmische straling zien die het huis doorboort. Of de radioactieve straling die het radon in de betonmuren onze kant opzendt.

Vanaf de uitvinding van de telescoop ruim 400 jaar geleden is de menselijke blik enorm uitgebreid met technische hulpstukken die onze wereld haast oneindig vergroot hebben, van de ontdekking van de Microwave Background Radiation (‘de babyfoto van het heelal’) tot aan fMRI’s en endoscopen waarmee onze eigen lichaam wordt ‘opengelegd’.

Verderop in deze bijlage schrijft Dorine Schenk over de nieuwste aanwinst in dit rijtje: de superhandzame Medipix, een handige deeltjesdetector die rondvliegende elektronen kan onderscheiden van protonen, fotonen en andere deeltjes. Een soort multi-geigerteller, die door Schenk enthousiast is meegenomen in diepe tunnelbuizen en naar het hoogste punt van Nederland. Kijken wat je daar kunt zien.

Het apparaat is een totale nerdtrofee, voortgekomen uit een meetinstrument van het LHC in CERN waaraan al decennia is gewerkt. De miniatuurversie Minipix, ter grootte van een USB-stick, wordt gebruikt in het International Space Station. Maar het mooie is dat dit detectorkastje niet alleen in fundamenteel onderzoek of in de nieuwsgierige verkenning van de eigen omgeving een nieuwe wereld opent. De detector zal ook bijzonder nuttig worden in praktische toepassingen, vooral in medische diagnoses. Het is de zóveelste wetenschappelijke ontwikkeling die haast ongemerkt ons leven gaat verbeteren. Al is het maar omdat we nu met een USB-stick kunnen zien waar het radongas in onze muren mee bezig is.