Na chaos in de AfD versterkt omstreden Gauland zijn positie

Partijveteraan Alexander Gauland wordt, naast de zittende voorzitter Jörg Meuthen, de tweede man aan de top van de AfD.

Alexander Gauland. Foto Michael Sohn/AP

De Alternative für Deutschland (AfD) heeft na een chaotische stemming opnieuw gekozen voor een tweekoppige leiding – waarbij de relatief gematigde vleugel een pijnlijke slag is toegebracht. Naast de zittende voorzitter Jörg Meuthen werd zaterdag op een partijcongres in Hannover niet, zoals verwacht, de als pragmatisch bekend staande Georg Pazderski tot co-voorzitter gekozen.

In plaats daarvan wordt partijveteraan Alexander Gauland, die geldt als beschermheer van de radicale stroming in de partij, de tweede man aan de top. Gauland (76) is ook al een van de twee leiders van de AfD-fractie in de Bondsdag.

Herhaaldelijk is hem racisme verweten, onder meer door opmerkingen over de zwarte voetballer van Jérôme Boateng (‘naast een Boateng willen de mensen niet wonen’). Over minister Aydan Özoguz van integratie, die in Duitsland geboren is maar Turkse wortels heeft, zei dat hij blij zou zijn als ze afgevoerd wordt naar Anatolië.

Voor de verkiezingen in september deed Gauland ook veel stof opwaaien toen hij zei dat Duitsland „het recht heeft trots te zijn op de prestaties van Duitse soldaten in twee wereldoorlogen’’. Hij heeft zich steeds verzet tegen pogingen om Björn Höcke, de radicale voorzitter van de afdeling Thüringen, uit de partij te zetten. Höcke hield begin dit jaar een rede waarin hij betoogde dat het Holocaust-monument in Berlijn „een monument van de schande’’ is en dat de manier waarop Duitsland omgaat met zijn naziverleden „een wending van 180 graden’’ nodig heeft.

Net als bij andere grote AfD-bijeenkomsten, vond het congres plaats onder massale politiebewaking. Rond het congrescentrum stonden trucks met waterkanon, pantserwagens, tientallen busjes ME’ers en in de lucht hing een politiehelikopter. Anti-AfD-demonstranten probeerden de toegang tot het congresgebouw te blokkeren. Maar met waterkanon maakte de politie de weg voor de gedelegeerden vrij. Met een uur vertraging kon het partijbijeenkomst beginnen.

Op het partijcongres lukte het de favoriet Pazderski, voorzitter van de afdeling Berlijn, in twee achtereenvolgende stemrondes niet om de vereiste absolute meerderheid voor het co-voorzitterschap te behalen tegen een onverwacht sterke tegenkandidaat: prinses Doris von Sayn-Wittgenstein, voorzitter van de fractie in Sleeswijk-Holstein. Die had een felle rede gehouden en daarmee groot en luidruchtig enthousiasme losgemaakt onder de bijna 600 afgevaardigden.

Ze hekelde geweld tegen AfD-afgevaardigden – bij binnenkomst was een lid van de Bondsdag-fractie aangevallen en verwond door anti-AfD-betogers. En ze pleitte voor een eendrachtig Duitsland. „Duitsland is in de geschiedenis altijd sterk geweest als we een eenheid vormden.” In 2016 voerde ze campagne met de leus ‘Heimat statt Multi-Kulti’ – geboortegrond in plaats van multiculti.

In de eerste stemronde kreeg Von Sayn-Wittgenstein net iets meer stemmen dan Paderski, maar geen absolute meerderheid. In de tweede ronde was het andersom. Om de impasse te doorbreken stelde Gauland zich kandidaat, waarop de andere twee zich terugtrokken.

Nadat voorzitter Frauke Petry de partij in september had verlaten, leek de richtingenstrijd uit te lopen op een overwinning van de radicale AfD-ers. De verkiezing van Pazderski had moeten tonen dat beide vleugels aan de top vertegenwoordigd zijn. Na zijn nederlaag is dat moeilijker vol te houden.

Meuthen werd aanvankelijk tot de relatief gematigde vleugel gerekend, maar zijn profiel werd minder duidelijk toen hij het afgelopen jaar de banden aanhaalde met de groep rond Höcke.

De econoom Meuthen (56) is lid van het Europees Parlement. De afgelopen twee jaar had hij voortdurend ruzie met zijn co-voorzitter Frauke Petry. Als fractievoorzitter in het deelstaatparlement van Baden-Württemberg slaagde Meuthen er niet in om zijn verdeelde fractie bijeen te houden. Niettemin stemde zaterdag 72 procent van de bijna 600 afgevaardigden voor een verlenging van zijn voorzitterschap van de partij. Hij had geen tegenkandidaat.

Het congres, dat het hele weekeinde duurt, is het eerste sinds de partij zitting heeft in de Bondsdag. Bij de verkiezingen in september kreeg de in 2013 opgerichte partij 12,6 procent van de stemmen. Daarmee werd ze, na CDU/CSU en SPD, de op twee na grootste in het parlement.