Column

Houden we van de kapitalisten of niet?

Er hangt een grote vraag boven het hoofd van Westerse politici: worden ze nou aardiger of onaardiger voor ‘kapitalisten’? Ik bedoel: voor multinationals, investeerders en aandeelhouders? Gaat de overheid de machten van de markt inperken en herschikken of wordt het meer vrijheid-blijheid voor de mensen met het geld?

Er is van alles dat wijst op: aardiger. Kijk maar naar het plan van het kabinet om de dividendbelasting te schrappen die buitenlandse aandeelhouders van Nederlandse bedrijven betalen. Kijk maar naar de plannen in diverse landen om de winstbelasting te verlagen. Er is overduidelijk een wedstrijdje bedrijven paaien tussen Westerse landen. Donald Trump wil de winstbelasting verlagen, Theresa May toept over en het Nederlandse kabinet doet mee. Kom toch hier, grootbedrijf!

Door de Brexit staan de Brits-Nederlandse multinationals Shell en Unilever in een spagaat boven de Noordzee: aan de ene arm trekt May heel hard, aan de andere Mark Rutte. Dat alles vanuit de filosofie: de winst van het ene land is het verlies van de ander. Kijk maar naar België, zeggen CDA-leider Sybrand Buma en VVD-leider Mark Rutte. Daar zijn grote bedrijven vertrokken. Dat wil je toch niet?

Er is ook van alles dat wijst op: onaardiger. Zie de plannen in Europa om belastingontwijking moeilijker te maken. Zie de druk vanuit overheden en politici op de grote farmaceuten om niet zoveel geld voor hun medicijnen te vragen. Zie de druk op bijvoorbeeld de postbedrijven om hun personeel een vast contract te geven.

Het Britse liberale weekblad The Economist ziet een trend: het blad voorspelt dat in 2018 Westerse overheden ‘de markt’ zullen indammen. Met Europa voorop. Overal in het Westen zullen politici zich keren tegen Amerikaanse techgiganten als Facebook, Google en Amazon: het blad ziet een techlash. Ze worden ervan beschuldigd de democratie te verzwakken, concurrentie te onderdrukken en banen te vernietigen. Tijd voor boetes en regulering.

Maar er zijn meer krachten aan het werk volgens The Economist: net als Teddy Roosevelt eerder is de Franse president Macron een nieuw sociaal contract aan het uitvinden waarbij werknemers, die het minst sterk staan, meer worden beschermd. En omdat Westerse overheden het staatskapitalisme uit China wantrouwen, zullen Westerse overheden Chinese investeringen in het Westen strenger beoordelen.

Voorspellingen zijn leuk omdat ze zelden uitkomen, maar dat er druk is op het grote bedrijfsleven klopt. Zo’n beetje elke politieke partij in Nederland is economisch gezien linkser geworden. Dat komt ook door die mensen met wie politici altijd rekening moeten houden zoals bedrijven met hun aandeelhouders: kiezers. De financiële crisis heeft het geloof in de markt verminderd. Het vertrouwen in de bazen van grote bedrijven daalt. Elke Westerse politicus weet dat een steeds groter deel van de economische koek naar winsten gaat en een steeds kleiner deel naar lonen. Dat kan niet zo doorgaan.

Hoe dit allemaal uitpakt? Geen idee. Van mij krijgt u geen voorspelling voor het nieuwe jaar. Maar het zal scherp opletten geblazen zijn. Op onze politici: wat zeggen ze en wat doen ze? Maar ook op bedrijven zelf. Er ligt zo vaak een wereld van verschil tussen de woorden en de daden.

De samenleving bonkt op de deuren van de bestuurskamers van de grote bedrijven. Het zal steeds moeilijker worden hun favoriete houding aan te nemen: van afzijdigheid. Van gemakzucht: laat politici de discussie over controversiële kwesties maar voeren, ook als ze de belangen van grote bedrijven verdedigen. Het is tijd voor echte maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Marike Stellinga is politiek verslaggever en econoom. Ze schrijft elke zaterdag op deze plek over politiek en economie.