Column

Hoe duur mag recht zijn voor de bezitlozen

Ieder jaar wordt de behandeling van de begroting van Justitie in de Kamer chaotischer. Woensdag kwamen er 22 (!) fractiewoordvoerders aan het woord, allemaal met eigen plannetjes. De VVD wil van appen in het verkeer een misdrijf maken, de PVV wil zedendelinquenten per definitie levenslang opsluiten, het FvD wil criminele bendes dwingen te gaan fietsen door hun motorrijbewijs af te nemen en de criminaliteitscijfers mogen van de PVV best weer omhoog als aangifte doen maar makkelijker wordt gemaakt.

Het was de oogst van een half jaartje rechtsordenieuws waar Kamerleden instant oplossingen bij eisen of verzinnen. Het is zelden van blijvende betekenis. De Justitiebegroting, het theater van de hobbyhandhavers, waar de minister de bestellingen mag noteren. „Anders nog van uw dienst?” Waarna een brief of een overleg wordt toegezegd, dat men geduldig uitzit. Een nieuw incident zorgt daarna voor nieuwe ophef, waarna nieuwe oplossingen worden bepleit. Ik begrijp het ook, heus. Het is de ventielfunctie van het parlement, voor publieke angst en onvrede.

Gelukkig was er ook nog een belangrijk thema: de toegang tot het recht voor mensen die dat niet kunnen betalen. Ongeveer 1 op de 3 advocaten is een ‘publiek gefinancierd’ advocaat, die dus wordt betaald uit de algemene middelen. Terwijl de advocatuur bloeit en groeit, worden hier kantoren gesloten, dalen de inkomens, lopen de jongere juristen er uit weg en groeit de kritiek op de kwaliteit. Er zou volgens een recent rapport ieder jaar 127 miljoen extra nodig zijn om deze rechtshulp weer op peil te brengen. En dat komt er dus niet, zo bleek uit een brief van minister Dekker.

De Orde van Advocaten liet daarop weten dat hier kennelijk een soort uitsterfbeleid werd voortgezet, ten koste van de rechtzoekende burger, die straks dus geen ‘gratis’ advocaat meer zal vinden. Daarmee werd de patstelling van de afgelopen decennia bevestigd. Kabinetten willen al jaren vooral een goedkoper stelsel, met minder advocaten en minder procedures. Dat deze begrotingspost groeide, komt door ingewikkelder, meer conflictueuze en ook méér wetgeving. En door mondiger burgers en strijdbare advocaten, van wie een aantal heel goed weet hoe ze de meeste vergoedingen uit het stelsel kunnen halen.

Belanghebbenden puzzelen al jaren vergeefs op acceptabele oplossingen. Moet rechtshulp worden beperkt tot de rechtsgebieden van wonen, inkomen en verblijf? Zodat dus alle echtscheidingen, alimentatieruzies en kinderkwesties voor eigen risico zijn? Moet het aantal advocaten worden beperkt, door hogere vakeisen te stellen of de ‘vrije advocatenkeuze’ in te perken? Voor uw ‘gratis advocaat’ meldt u zich bij deze ‘voorkeurskantoren’?

Een ministelsel dat alleen subsidieert waar Nederland verdragsrechtelijk toe is verplicht, begon er voor veel politici steeds aantrekkelijker uit te zien. Dus alleen strafrecht, migratie en psychiatrie – terreinen waar de burger het grootste risico loopt door de staat te worden vermalen. Zoek het verder maar uit met je huisuitzettingen, ontslagzaken en energieschulden? Maar welke politicus zou dat durven verkopen aan de ‘gewone normale Nederlander’ van wie premier Rutte politiek hét ijkpunt maakte.

Ik luisterde deze week mee bij een ledenvergadering van de sociale advocatuur waar men onderling duidelijkheid probeerde te krijgen. Een meerderheid bleek voor een stelsel van modelkantoren met streng collegiaal toezicht. Eventueel met een verbod op éénmanskantoren. De ‘perverse prikkels’ in het stelsel dienden te worden aangepakt. Zoals het consequent hoger beroep aantekenen vanwege de vergoeding – niet vanwege de inhoud. Kostenverantwoord zaken behartigen zou beloond moeten worden.

En eindelijk met de staat eens echt praten over het terugdringen van de groeiende vraag naar rechtshulp. Als alimentatie toch ooit eens bindend vastgesteld zou kunnen worden door de fiscus, zoals in Zweden, wat zou dat niet een gez**k schelen, droomde één advocaat. En dan heb je natuurlijk ‘sommige cliënten’. Die procederen kosteloos en houden niet op met vragen of eisen, terwijl hun wederpartij alles zelf moet betalen en dan ook veel eerder tot schikken bereid is. Is dat dan ‘recht’?

De auteur is juridisch commentator. Facebook: nrcrecht