Zelfmoord is voor advocaat Praljak ook een raadsel

Joegoslaviëtribunaal Hoe Slobodan Praljak aan het gif kwam waarmee hij woensdag in de rechtszaal zelfmoord pleegde, is voor zijn advocaat een raadsel. Ook zij werd steeds grondig gefouilleerd.

De Kroatische generaal Marinko Kresic (l) tekent het condoleanceregister in Zagreb. Foto Antonio Bat/EPA

„Mijn cliënt zegt dat hij gif heeft ingenomen”. Het is de ontstelde stem van Natacha Fauveau Ivanovic die woensdag klinkt in de rechtszaal van het joegoslaviëtribunaal, nadat de 72-jarige Kroatische oorlogsmisdadiger Slobodan Praljak voor het oog van de rechters en camera’s een flesje gif heeft leeggedronken.

Voor de Frans-Kroatische advocaat Natacha Fauveau Ivanovic kwam Praljaks daad als een volslagen verrassing. „Nooit heb ik ook maar een seconde gedacht dat zoiets extreems zou kunnen gebeuren”, vertelt ze telefonisch vanuit Parijs. Emotie en ongeloof klinken drie dagen na de gebeurtenis nog na in haar stem. „Ik heb hem nooit depressief gezien. Integendeel, hij was een heel sterke man die nooit onredelijk was.”

Fauveau Ivanovic kwam in 2011 in het tweekoppige team dat Praljak bijstond, eerder was ze betrokken bij twee andere zaken. De afgelopen zes jaar werkte ze samen met de Kroatische advocaat Nika Pinter, die Praljak heeft bijgestaan nadat hij zichzelf had aangegeven bij het tribunaal in 2004. In maart zag ze hem voor het laatst in levende lijve. „Hij wilde niet dat wij kwamen, wat ik niet ongebruikelijk vond. Normaal bezoek je een cliënt regelmatig, maar Praljak vond dat vaak niet nodig. Zo was hij.”

Na het drama in de rechtbank gaf Fauveau Ivanovic een korte verklaring aan de politie en stuurde ze een condoleancebericht naar de familie. Praljak laat in Kroatië een echtgenote, Kosica Babic en twee stiefkinderen achter. Contact heeft ze niet met hen. „Zij hebben nu behoefte aan rust.”

Terugkijkend kan ze enige begrip opbrengen voor de daad. Net als Praljak en veel Kroaten meent ook Fauveau Ivanovic dat hij onterecht vastzat en dat het vonnis van twintig jaar celstraf politiek gemotiveerd is. „Achteraf is het misschien toch niet zo’n verrassing. In de drie maanden van het proces werd hij niet gehoord, niemand luisterde naar zijn argumenten. Er zijn zoveel nonsens verteld in de uitspraak, dat ik het nu wel kan begrijpen waarom hij dit deed. Het was een daad van verzet.”

Ze doelt op de conclusie van het tribunaal (dat uitspraak deed in hoger beroep) dat Praljak tijdens de Bosnische oorlog een belangrijke rol speelde tussen de politieke leiding van Kroatie en het ministaatje Herceg-Bosna, die in termen van het hof een ‘gemeenschappelijke criminele organisatie’ vormden.

Gefouilleerd

Hoe Praljak gif de rechtszaal in kon smokkelen, is voor de advocaat een groot raadsel. „Normaal gesproken worden verdachten gefouilleerd. Er is een cel buiten de rechtszaal waar je kunt overleggen met je cliënt. Ik moest in dat geval wel eens wachten omdat iemand werd gefouilleerd. Ik weet echt niet hoe dit mogelijk is.” Haar collega Nika Pinter tast eveneens in het duister, zo zei zij tegen de Kroatische staats-televisie.

Mate Lausic, een Kroatische oud-generaal en getuige in de zaak, zei tegen de Kroatische nieuwssite 24sata dat de bewaking „relaxter” was omdat de zaak al dertien jaar duurde. Hij acht het waarschijnlijk dat het gif is binnengesmokkeld in de kleding die Praljak kreeg om te dragen in de rechtbank. Daarvan is geen bevestiging.

Volgens Fauveau Ivanovic weten de bewakers van het tribunaal precies welke medicijnen verdachten nemen en mogen ze deze niet zelf meenemen. Ook in de Detention Unit, waar Praljak en andere verdachten vastzitten, is de beveiliging uiterst streng, zo is haar ervaring. „Ik heb wel eens gescholden op de bewakers om de manier waarop ze zelfs advocaten fouilleren alsof we misdadigers zijn.” Ze herinnert zich dat een collega eens medicijnen voor zichzelf bij zich had en ook die moest achterlaten.

Ook bij Milosevic

Het is niet de eerste keer dat er giftige substanties binnenkomen in de VN-gebouwen. Na het overlijden van de Servische oud-president Slobodan Milosevic in 2006 aan een hartaanval, werden in zijn cel ook giftige stoffen aangetroffen, zo zei de Franse journalist Florence Hartman, die lang verslag deed van het tribunaal, deze week in de Kroatische media.

Fauveau Ivanovic beaamt dat. „Het is inderdaad niet onmogelijk, ook toen Milosevic overleed werd er van alles aangetroffen. Juist omdat het eerder is gebeurd, zou je verwachten dat ze alles controleren.”

De Britse krant Daily Mail schreef vrijdag dat Praljak een afscheidsbriefje zou hebben achtergelaten, dat al twee jaar geleden zou zijn opgesteld en werd bewaard in Praljaks kluis. Daarin zou staan dat hij geen begrafenis of graf wilde, maar dat zijn as uitgestrooid moet worden over de Mirogoj begraafplaats in Zagreb.

Het briefje suggereert dat hij zijn daad al ruim van te voren plande, mogelijk met het oog op zijn definitieve veroordeling. Fauveau Ivanovic kan het bestaan van het briefje niet bevestigen. „Het is goed mogelijk dat hij geen staatsbegrafenis wilde om zijn land niet in de problemen te brengen. Praljak wordt gezien als een held, hij wilde misschien niet dat Kroatië internationaal zou worden gezien als een land dat een oorlogsmisdadiger eert. Zo was hij.”

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl