Wereldwijd kijken naar vieze lucht

Luchtkwaliteit Een nieuw Nederlands instrument meet kwaliteit van lucht met een niet eerder gerealiseerde mate van detail.

Pluimen stikstofdioxide boven de lage landen Foto KNMI

Met tot nog toe ongekende precisie meet het op 13 oktober gelanceerde, Nederlandse satellietinstrument Tropomi de wereldwijde luchtkwaliteit. Op een van de eerste beelden die vrijdag zijn vrijgegeven zie je langgerekte pluimen stikstofdioxide boven Amsterdam, Rotterdam, Antwerpen en het Ruhrgebied. Dit gas kan bij te hoge concentraties voor luchtwegproblemen zorgen. „Zulke pluimen hebben we niet eerder zo vanuit de ruimte gezien”, zegt Pepijn Veefkind van het KNMI en de TU Delft. Hij is projectleider voor Tropomi, waaraan ook Airbus, TNO en het Nederlandse instituut voor ruimteonderzoek SRON meewerken.

Doel van Tropomi, zegt Veefkind, is om nauwkeurigere meerdaagse verwachtingen voor de luchtkwaliteit te geven. Ook is landelijk beleid voor schonere lucht en vermindering van broeikasgassen beter te controleren.

Tropomi meet met spectraalanalyse in het ultraviolet, het zichtbaar licht en het infrarood de concentraties van onder meer ozon, methaan, fijnstof en zwaveldioxide in de troposfeer, de onderste 10 tot 20 kilometer (aan de polen is de troposfeer een stuk dunner) van de atmosfeer. Het instrument bepaalt die concentraties per gebied van 7 bij 3,5 kilometer. Dat geeft een veel hogere resolutie dan het vorige instrument, waarbij de kleinste gebieden 13 bij 24 kilometer maten.

KNMI gaf ook een beeld vrij waarop de luchtvervuiling boven Indiase steden op 10 november is te zien. Een ander beeld, van 27 november, toont vulkaanas boven de Angung op Bali.

Het spannendste moment na de lancering op 13 oktober, zegt Veefkind, was de opening van de koelerdeur op 7 november. De koeler houdt de sensoren van het instrument op een lage temperatuur (-133 graden Celsius) zodat ze blijven werken. Veefkind: „Dat verliep vlekkeloos.”