Poetin wil Amerikaanse pers in Rusland aanpakken

Media in Rusland

Moskou wil buitenlandse media onder verscherpt toezicht stellen. Het door de Amerikanen betaalde Radio Svoboda staat bovenaan de zwarte lijst.

Jevgenia Nazarets van de Moskouse afdeling van Radio Free Europe.Foto Konstantin Salomatin

De eerste brief kwam nog voordat de wetswijziging überhaupt was aangenomen, zo vertelt Jevgenia Nazarets. „De boodschap was: er kunnen maatregelen tegen u genomen worden omdat Russische journalisten in het buitenland onheus worden behandeld.”

Nazarets (48) is hoofdredacteur van Radio Svoboda, zoals de Russische afdelingen van Radio Free Europe/ Radio Liberty (RFE/RL) wordt genoemd. Radio Svoboda wordt gefinancierd door de Amerikaanse overheid en is alleen daarom al weinig populair bij de Russische overheid.

Nu dreigt verder onheil. In september besloot het Amerikaanse Congres dat de Russische tv-zender Russia Today zich moet registeren als ‘buitenlandse agent’. Volgens de Amerikaanse geheime dienst heeft 'RT’ een actieve rol gespeeld in Russische pogingen om de presidentsverkiezingen te beïnvloeden. Deze week werd ook RT’s accreditatie voor het Amerikaanse Congres ingetrokken.

Moskou reageerde als door een adder gebeten. Ook Rusland kent een wet voor ‘buitenlandse agenten’, maar die is bedoeld voor NGO’s. Deze maand nam het Russische parlement echter een wet aan die het mogelijk maakt om media als zodanig aan te merken. Organisaties die bestempeld zijn als ‘buitenlandse agent’ moeten elk half jaar verslag doen van hun activiteiten in Rusland en hun financiële handel en wandel.

De afgelopen weken hebben Russische parlementariërs duidelijk laten weten dat de maatregel gericht is tegen Amerikaanse media. En Radio Svoboda staat bovenaan de zwarte lijst. Sinds de aanname van de wet hebben alle afdelingen – de satelliet-tv, de Siberische site – brieven gekregen van het Russische ministerie van Jusititie. Dreigende teksten, vertelt Nazarets, maar zonder concrete maatregelen of eisen. Radio Svoboda besteedt er niet te veel aandacht aan. „Natuurlijk zijn onze medewerkers benieuwd naar hoe het verder gaat”, zegt Nazarets. „Maar het hindert ons niet in ons in ons werk. We leven al jaren in een onduidelijke situatie.”

Terug tot de Koude Oorlog

Radio Svoboda gaat terug tot de Koude Oorlog. In 1949 begonnen de Amerikanen vanuit München met uitzendingen die konden worden ontvangen in de Sovjet-Unie en de landen van het Warschaupact. Tot 1972 werd de zender gefinancierd door de Amerikaanse geheime dienst CIA. Tegenwoordig wordt hij betaald door het Amerikaanse Congres, en wordt uitgezonden in 23 landen, onder het motto ‘Vrije media in onvrije samenlevingen’. De redactie in Moskou telt 110 journalisten.

Jevgenia Nazarets herinnert zich nog hoe haar grootvader in de jaren tachtig luisterde naar Radio Svoboda: met het oor tegen het radiotoestel. Waar het over ging, vertelde hij zijn kleindochter niet. „Misschien wilde hij gewoon ook nieuws uit een andere bron ontvangen.”

Dat is nog steeds het principe van Radio Svoboda, zegt Nazarets. Of het nu gaat om radio (alleen online te ontvangen) of tv (online en via de satelliet), de Moskouse redactie probeert voor- en tegenstanders aan het woord te laten. Dat laatste is vaak een probleem, zegt Nazararets. „De vertegenwoordigers van de macht willen vaak niet komen.”

Gevraagd naar haar oordeel over Russia Today blijft Jevgenia Nazarets hoffelijk. „Het is technisch heel goed gedaan, en dat roept vertrouwen op.” Daarna zegt ze: „Ze dragen natuurlijk alleen maar het standpunt van het Kremlin uit.”

Maar verwoordt Radio Svoboda dan niet de politieke ideeën van het Witte Huis? Nazarets moet lachen. „Ik zou niet weten wat de standpunten van het Witte Huis zijn. Ik heb in de afgelopen vijftien jaar nog nooit een brief uit Washington gekregen om over een bepaald thema te berichten. Nog nooit. Serieus.”