Geen geheime fiscale deal kabinet en Koninklijk Huis

Onderzoekscommissie

Vorig jaar ontstond ophef over compensatie voor de belastingplicht van de Oranjes, ingevoerd in 1972. Zo’n deal was er echter niet.

Paleis Noordeinde in Den Haag Foto Lex van Lieshout/ANP

Het Koninklijk Huis heeft in de jaren zeventig geen geheime afspraak gemaakt met het kabinet-De Jong (1967-1971) om gecompenseerd te worden voor de belastingplicht die het kabinet voor de Oranjes ging invoeren. „Van een geheime deal was geen sprake”, schrijft een onderzoekscommissie onder leiding van hoogleraar parlementaire geschiedenis Carla van Baalen vandaag.

Het kabinet had om de studie gevraagd na berichten over een geheime deal van RTL Nieuws, in oktober vorig jaar. De kwestie leidde destijds tot veel ophef in de Tweede Kamer. Koning Willem-Alexander en prinses Beatrix zeiden niets over een afspraak met de Belastingdienst te weten.

Het parlement is „adequaat geïnformeerd” over de overeenkomst in 1972 die de inkomsten voor het Koninklijk Huis regelde, aldus de commissie. Wel had het parlement zich kritischer kunnen opstellen. Ook bleek dat het Koninklijk Huis pogingen deed om „aan het totaalpakket (…) te knabbelen hetzij zaken toe te voegen wanneer zulks ten voordele van het Koninklijk Huis wordt gezien”, zoals een betrokken ambtenaar destijds geïrriteerd schreef.

Een en ander is na te lezen in de historische studie Het inkomen van de koning. De totstandkoming en ontwikkeling van het financieel statuut van het koninklijk huis (1972), die vandaag in boekvorm is gepubliceerd.

De commissie kreeg het verzoek breder te kijken naar de totstandkoming van de nieuwe financiële verhoudingen tussen Koninklijk Huis en Rijk in 1972. De Oranjes moesten vanaf dat jaar belasting gaan betalen op vermogen. Deze afspraken zijn ook nu weer regelmatig onderwerp van discussie. Met name linkse partijen vinden de belastingvrijdom op inkomen, schenkingen en erfenissen van de Oranjes, niet meer van deze tijd.

Druk van prins Bernhard

Televisiezender RTL had vorig jaar in het Nationaal Archief documenten gevonden waaruit zou blijken dat prins Bernhard destijds druk had uitgeoefend op het kabinet om de Oranjes te compenseren voor de belastingplicht. Dat leidde bij het ministerie van Financiën tot „gevoelens van onbehagen”, zo citeerde RTL vorig jaar uit een notitie van de ambtelijke top van dat ministerie. Hoe groot de compensatie was, werd niet duidelijk. Maar volgens RTL zou het gaan om ongeveer 150.000 gulden.

De commissie deed onderzoek in het Algemeen Rijksarchief, in archieven van ministeries, politici en ambtenaren en ook in het Koninklijk Huisarchief. Naast voorzitter Van Baalen waren lid: hoogleraar Paul Bovend’Eert (staatsrecht), parlementair historicus Alexander van Kessel, hoogleraar Bestuurskunde Mark van Twist en bestuurskundige Nancy Chin-A-Fat.

Correctie (1 december 2017): In een eerdere versie van dit stuk stond dat de compensatie ging om een bedrag van 150.000 euro. Dat klopt niet. Het ging om een bedrag in guldens. Hierboven is dat aangepast.