Xi wil harde aanpak corrupte partijbonzen in legaal jasje gieten

China

China disciplineert bestuurders die corrupt zouden zijn met harde verhoren in geheime detentie.

De Chinese veiligheidsminister Zhou Yongkang in maart 2012 vóór... Foto AFP

Met de arrestatie van internettsaar Lu Wei trapte het tweede deel van president Xi Jinpings anti-corruptiecampagne in stijl af. Dat deze campagne angst zaait onder Chinese bestuurders werd weer helder na de zelfgekozen dood van generaal Zhang Yang. Dit ex-hoofd van de Centrale Militaire Commissie werd verdacht van het aannemen van steekpenningen, maar was nog op vrije voeten. Dinsdag werd bekend dat hij zich heeft opgehangen.

Op het netvlies van veel Chinezen stond al het beeld van de eens machtige veiligheidsminister Zhou Yongkang. Zhou verscheen in 2015 vermagerd voor de rechter, zijn zwarte haren sneeuwwit geworden bij gebrek aan haarverf. Hij gaf zijn schuld toe, na maanden in geheime opsluiting te hebben gezeten. Zo effectief was shuanggui dus, de geheimzinnige discipline-procedure van de Communistische Partij waarbij van corruptie verdachte partijleden in geheime gevangenissen worden vastgehouden en ondervraagd.

Ter versteviging van de rechtstaat, een voornemen van onlangs herbenoemde Xi, ligt er nu een wetsvoorstel dat in de plaats moet komen van dit omstreden systeem. Staatspersbureau Xinhua legde uit dat de nieuwe wet, genaamd liuzhi, vastomlijnde kaders biedt voor ondervragingen. Zo zouden verdachten niet meer voor onbeperkte tijd mogen worden vastgehouden en komen er duidelijkere voorschriften voor hun detentie.

Zeldzaam inkijkje na sterfgeval

Dit is beter dan de huidige situatie, menen topambtenaren. In de geheime gevangenissen zijn geen fysieke barrières tussen ondervragers en verdachten. Er zijn geen camera’s die eventueel geweld registreren of voorkomen. Integendeel: er wordt gemarteld, vertelden Partijleden die het meemaakten tegen Human Rights Watch.

Dat ondervragingen uit de hand kunnen lopen, bleek al bij de dood van Yu Qiyi, in 2013. Partijlid Yu werd verdacht van corruptie in zijn baan bij een investeringsbedrijf. Hij overleed door verdrinking – zogenaamd een ongeluk, maar een rechter veroordeelde zijn ondervragers tot celstraffen. De zaak gaf een zeldzaam inkijkje in het shuanggui-systeem.

Onder de nieuwe wet komt er meer toezicht op verhoren. Het gaat de regering erom de aanpak van de duizenden corrupte ambtenaren in goede, legale banen te leiden. Al meer dan een miljoen partijleden werden gestraft in de anti-corruptiecampagne. En in Xi’s tweede termijn gaat de campagne onverminderd door. De wet gaat ook gelden voor ambtenaren die géén lid zijn van de Communistische Partij – een relatief kleine groep. De nieuwe autoriteit die de wet moet uitvoeren wordt ook geen partijorgaan, maar een overheidsorgaan.

De nieuwe wet wordt aangestuurd vanuit één toezichthouder, die nauw samenwerkt met de Commissie voor Discipline-inspectie van de Partij. Het toezichtsorgaan komt bovenaan de Chinese machtsstructuur te staan, pal naast het Hooggerechtshof. „Ons werk zal onder de nieuwe wet effectiever zijn”, zei verantwoordelijk minister Yang Xiaodu tegen Xinhua.

‘Illegale praktijk in wet gegoten’

Toch zijn Chinese juristen niet onder de indruk: de aanpak zou ongrondwettelijk zijn omdat de nieuwe toezichthouder niet in de constitutie is opgenomen. Expert Chen Guochang suggereert in een interview met financieel magazine Caijing bovendien dat juridische bijstand, mensenrechten en recht op een eerlijk proces moeten worden vastgelegd.

Erg specifiek zijn de zogenaamde verbeteringen ook niet. De illegale praktijk wordt gewoon in een wet gegoten, meent Maya Wang van Human Rights Watch. „Als ze de misstanden willen uitroeien, zou je toch beginnen met verdachten toegang geven tot een advocaat.” Ze beschouwt de wet als een nieuwe manier om de partijdiscipline aan te scherpen.

Intussen Beijing het wetsontwerp aan het volk voorgelegd in een inspraakronde, wat de laatste tijd vaker gebeurt. Het verzamelen van commentaar is vooral bedoeld voor de bühne, denkt Maya Wang. Toch is niet uit te sluiten dat de regering zich iets aantrekt van de kritiek. Die is niet alleen afkomstig van activisten, ook van juridische overheidexperts. Naar hen luistert Beijing mogelijk wel. Al is het de vraag hoeveel invloed zij werkelijk hebben.

De nieuwe wet wordt waarschijnlijk aangenomen op het Volkscongres in maart.