SPD zet kleine stap in richting deelname nieuwe regering

Het is nog lang niet zeker of zo’n nieuwe coalitie van CDU, CSU en SPD er ook daadwerkelijk komt.

SPD-leider Martin Schulz (midden) verlaat de ambtswoning van de Duitse Bondspresident Frank-Walter Steinmeier. Foto Markus Schreiber/AP

De Duitse president Steinmeier heeft de SPD donderdagavond over de eerste drempel geholpen op weg naar deelname aan een nieuwe regering onder leiding van Angela Merkel (CDU). Het is nog lang niet zeker of zo’n nieuwe coalitie van CDU, CSU en SPD er ook komt. Maar op uitnodiging van de president, en onder zijn leiding, hebben de leiders van de drie partijen nu besproken of het zin heeft met elkaar te gaan onderhandelen.

Na afloop deden ze geen mededelingen. Eerst willen ze de resultaten vrijdag elk met hun eigen partijbesturen bespreken. Daarna volgt mogelijk volgende week al een nieuw gesprek tussen de partijleiders, dan zonder Steinmeier. Zelfs als alles goed gaat, zal het naar verwachting nog wel tot februari kunnen duren voor Duitsland een nieuwe regering heeft.

Vooral voor SPD-leider Schulz was het een lastige stap om bereidheid te tonen weer met de christendemocraten in zee te gaan. Na het slechte resultaat van zijn partij bij de verkiezingen van 24 september had hij uitdrukkelijk verklaard dat de SPD nu in de oppositie zou gaan. Een deel van de sociaaldemocraten is nog steeds fel tegen vorming van een nieuwe zogenoemde Grote Coalitie van CDU/CSU en SPD.

Wantrouwen

Het wantrouwen tegen Merkel en haar partij is groot binnen de SPD. En de inhoudelijke politieke verschillen tussen CDU/CSU en SPD zijn dat ook. Zo wil de SPD dat de tweedeling in de zorg tussen particulier- en ziekenfondsverzekerden op den duur verdwijnt door invoering van een ‘burgerverzekering’. CDU en CSU zijn daar tegen.

Bij het vluchtelingenbeleid wil de SPD de mogelijkheden voor gezinshereniging verruimen, zodat asielzoekers die uit oorlogslanden komen maar geen vluchtelingenstatus hebben toch hun gezinsleden naar Duitsland kunnen laten komen. Ook daar zijn de christendemocraten tegen.

Schulz zit door dit alles in een lastig parket. Want na de mislukte formatie van een coalitie van CDU/CSU met FDP en Groenen is een Grote Coalitie het enig overgebleven alternatief voor een meerderheidsregering. Met een minderheidsregering heeft de bondsrepubliek op landelijk niveau geen ervaring. En nieuwe verkiezingen zijn voor de SPD een riskante optie, gezien de ontredderde situatie waarin de partij zich bevindt.

Lees ook: SPD onder druk om te praten over regeringsdeelname

Voorleggen aan de leden

Nadat Steinmeier vorige week een dringend beroep op Schulz had gedaan, verklaarde die zich schoorvoetend bereid donderdagavond in het presidentieel paleis te komen praten met Merkel en CSU-leider Seehofer. De SPD houdt de mogelijkheid open in plaats van deelname aan een nieuwe coalitie te besluiten een minderheidsregering te gedogen. Komt het tot een regeerakkoord, dan zal dat eerst aan de leden worden voorgelegd, heeft Schulz beloofd.

Ook de twee andere partijleiders verkeren in een lastige situatie. Horst Seehofer, leider van de CSU en minister-president van Beieren, is binnen zijn partij een verwikkeld in een machtsstrijd met zijn oude rivaal Markus Söder, de minister van Financiën van Beieren. Die aast op Seehofers positie. Mogelijk maandag al zal de CSU-fractie in het Beierse deelstaatparlement Söder tegen de zin van Seehofer aanwijzen als lijsttrekker voor de deelstaatverkiezingen van september 2018. Hoe lang Seehofer nog kan of wil aanblijven als minister-president is onzeker.

De positie van Merkel is minder direct in gevaar, maar als ook deze tweede formatiepoging mislukt stelt dat haar voor grote problemen. Voor het experiment van een minderheidsregering voelt ze niets, voor nieuwe verkiezingen nog minder.

Binnen haar partij bestaat daarom de vrees dat Merkel koste wat kost een akkoord met de SPD wil sluiten en dus de sociaaldemocraten te veel tegemoet zal komen. Een grote en aan de CDU verwante organisatie van ondernemers pleitte er daarom donderdag voor om niet alleen te onderzoeken of een Grote Coalitie mogelijk is, maar ook een minderheidsregering serieus te overwegen.

    • Juurd Eijsvoogel