Column

Poetin won de oorlog in Syrië, zorgt hij er ook voor vrede?

Voor Syriërs is de oorlog in hun land een ramp, voor Poetin een succes. Niemand kan om Rusland heen, aldus Michel Kerres. Is Sotsji ’t nieuwe Camp David?

De Russische tv wist er wel raad mee, bleek uit een tweet van Julia Davis, een Amerikaanse journalist die schrijft over Russische propaganda. De toekomst van het Midden-Oosten wordt niet meer beslecht in Camp David, het buitenverblijf van de Amerikaanse president, zei een nieuwslezer op de staats-tv. Vredesbesprekingen over het Midden-Oosten vinden nu plaats in Sotsji, buitenverblijf van de Russische president.

Poetin ontving begin vorige week in Sotsji president Bashar al-Assad, die dankzij Rusland nog steeds in het zadel zit. Poetin feliciteerde Assad met „de ophanden zijnde overwinning op de terroristen” en de twee constateerden dat „de militaire operatie in Syrië op zijn einde loopt”. Twee dagen later ontving Poetin, ook in Sotsji, de Iraanse president Hassan Rouhani en zijn Turkse ambtgenoot Recep Erdogan: Rusland, Iran, Turkije, de coalitie van de winnaars.

Vanuit Poetins perspectief was ‘Syrië’ een succes. De Russische inmenging was van korte duur – Rusland ging zich er pas in 2015 mee bemoeien. En de inmenging was, voor zover bekend, vrij overzichtelijk in schaal. Poetin kreeg er veel voor terug. De traditionele Russische bondgenoot in het Midden-Oosten is overeind gebleven en als het over Syrië gaat, kan niemand meer om hem heen.

Maar nu is het conflict in een andere, zo mogelijk nog moeilijkere fase aanbeland. De fase van de diplomatie. Je mag hopen dat er wat van komt. Het land is na zes jaar burgeroorlog in een verschrikkelijke staat. Er zijn sinds 2011 340.000 doden gevallen. De VN rapporteren al jaren schrijnend humanitair leed, hele wijken zijn aan flarden geschoten en de stafkaart van Syrië is een lappendeken van fracties en machtscentra. Er wordt nog steeds gevochten.

In Sotsji bleek al meteen hoe moeilijk vrede is. De drie spraken af dat de territoriale integriteit van Syrië gewaarborgd zou worden. Volgens Foreign Affairs was dat het ook. Verder zou er vooral wantrouwen zijn geweest. Zo zou Teheran achterdochtig zijn omdat Moskou niet alleen praat met Iran en Turkije, maar ook met de VS. Rouhani zou het maar niets hebben gevonden dat Poetin telefonisch Trump op de hoogte hield over de besprekingen. En op de achtergrond zou de Iraanse Revolutionaire Garde een rol hebben gespeeld. Die is erop gebrand net verworven invloed in Syrië, via allianties met lokale milities, te behouden. Terwijl Rusland en de Iraanse president zouden voelen voor een multilaterale oplossing. En dat is nog maar één belang in de Syrië-puzzel.

Deze week begon ook weer een poging tot vredesoverleg in Genève. En het was ook nu weer een hele tour zowel de Syrische oppositie als de regering samen in één gebouw te krijgen. De gesprekken moeten uitmonden in een nieuwe grondwet en verkiezingen onder VN-toezicht. De oppositie zegt voortgang te willen boeken in Genève, maar Assad zou meer voelen voor gesprekken onder Russische regie. Dat past mooi, Poetin wil volgend jaar een ‘ nationale dialoog’ voor Syrië organiseren. In Sotsji, uiteraard.

Je hoeft geen Russische patriot te zijn om te zien dat onder het leedvermaak van de tv-presentator een harde waarheid schuilgaat. De belangrijkste gesprekken over de grootste brandhaard van het Midden-Oosten worden niet gevoerd in Maryland, maar aan de Zwarte Zee. Dat is ook logisch, want de winnaar bepaalt de koers. Trump én Obama kozen voor een bescheiden rol in Syrië en de VS geven nu dus ook niet de toon aan.

Camp David dankt zijn faam aan het akkoord dat Egypte en Israël er sloten. ‘Camp David’, dat is veertig jaar geleden – een andere wereld.

Redacteur geopolitiek Michel Kerres en Oost-Europa-deskundige Hubert Smeets schrijven hier afwisselend over de kantelende wereldorde.

Correctie (1 december 2017): in een eerdere versie van dit artikel werd de Syrische president Bashir al-Assad genoemd. Zijn werkelijke naam is Bashar al-Assad.