Poch balt zijn vuist – na acht jaar vrij man

Historisch proces

In een chaotische zitting met 54 verdachten was Julio Poch een van de zes die werden vrijgesproken.

Links: mensenrechtengroeperingen demonstreren buiten de rechtszaal van Buenos Aires. Rechts: Julio Poch na zijn vrijspraak. Foto Marcel Haenen

Al meer dan een uur te laat zijn de 54 mannen die verdacht worden van misdrijven tegen de menselijkheid. Ook de rechters laten zich niet in de rechtbank zien. De echtgenotes van de militaire verdachten, die op een speciale tribune een plek hebben gekregen, beginnen steeds luidruchtiger te mopperen. Argentinië is zelfs niet in staat een historisch proces op het afgesproken tijdstip te laten beginnen, klagen de chique geklede vrouwen.

„We zijn naar dit circus gekomen maar we hebben geen enkele hoop op een goede afloop”, vertelt Inés Hansen. Ze is getrouwd met een militair die al tot levenslang is veroordeeld. Omdat hij volgens haar tijdens de junta van 1976 tot 1983 zijn vaderland heeft verdedigd tegen linkse terroristen. Hansen zit met een stevige zwarte tas op schoot en heeft een blauwe regenjas tot haar kin dicht geritst om zich te beschermen tegen de snijdende koude in de rechtszaal. De airco blaast meedogenloos op vriesstand. „Er zullen vandaag heus wel een paar verdachten worden vrijgesproken. Dat doen de rechters voor de show. Om te veinzen dat dit een rechtsstaat is.”

Ze krijgt luid bijval van de vrouw achter haar, Eneida de Alves de Oliveira de Taffarel. Ook de Argentijnse militaire echtgenoot van deze Braziliaanse zit al tien jaar vast. „Allemaal politieke gevangenen”, zegt ze. Ze deelt cd-roms uit die de journalist later thuis maar eens moet bekijken. Dan zal hij zien dat de Argentijnse rechtsgang enorm stinkt. De militairen vochten destijds tegen de linkse Montoneros. Hadden ze dat niet gedaan dan was Argentinië in een soort Cuba veranderd, luidt het betoog. „Wist u trouwens dat Nederland deze schandalige processen financieel heeft ondersteund? Omdat ze zogenaamd iets voor mensenrechten willen doen”, vertelt Ana Bareiro, ook getrouwd met een militair die levenslang moet zitten.

Argentijnse volkslied

Net als ze deze theorie nader wil gaan duiden, worden de verdachten vanuit een kelder de rechtszaal binnen gebracht. De sympathiserende echtgenotes staan als een man op en beginnen te applaudisseren. „Helden”, wordt er geschreeuwd. „Viva la Patria!” En dan zetten ze collectief uit volle borst het Argentijnse volkslied in. De agenten die de orde moeten bewaren, kijken machteloos toe. Het loopt snel uit de hand. Nu beginnen ook de familieleden van de slachtoffers te joelen. Zij hebben op een andere tribune, achter de zaal met verdachten, een plek gekregen. Ze zwaaien met foto’s van de dodelijke slachtoffers van het regime.

Inés Hansen opent haar zwarte tas. Er komen posters tevoorschijn van kleine kinderen die bij bomaanslagen van de Montoneros ruim veertig jaar geleden het leven lieten. De vrouwen hangen de posters om hun nek. De vuile oorlog van weleer woedt opnieuw in de rechtbank. Alleen de leden van de familie Poch blijven stilzitten. Echtgenote Grethe, zoon Andy, dochter Mariana en de acht jaar jongere zus van Julio, Patricia, lijken zich niet goed raad te weten in het tumult.

Door enorm hard in de microfoon te brullen, weet de voorzitter van de driekoppige rechtbank, Daniel Obligada, de rust enigszins te herstellen. „Beheers uw emoties! Anders laat ik de tribunes ontruimen.” Daarna kan het vonnissen beginnen.

Unaniem vrijgesproken

De rechter legt een enorme, aan twee kanten bedrukte stapel papier op tafel en begint voor te lezen. De 65-jarige Julio Poch, in blauw pak en met rode stropdas, krijgt een plek midden in de zaal waar nauwelijks genoeg ruimte is voor zo veel verdachten en hun advocaten. Hij zit er uitdrukkingsloos bij. De Nederlandse advocaat Geert-Jan Knoops en zijn partner en echtgenote Carry Hamburger, die Poch vanuit Nederland adviseerden, hebben van de voorzitter toestemming gekregen de zitting als toehoorder tussen de verdachten bij te wonen. Ze zitten op de beste plek, op rij één, en luisteren aandachtig naar het Spaanse vonnis – dat ze niet verstaan.

Om te voorkomen dat de zitting rond middernacht eindigt, begint de voorzitter in mitrailleurtempo zijn overwegingen voor te lezen. Eerst worden de formele verweren besproken en verworpen. Dan begint hij een voor een vonnissen uit te spreken. Levenslang is 29 keer het eindoordeel. Negentien mannen krijgen straffen van tussen de acht en 25 jaar. De straffen worden uitgedeeld wegens het moorden, martelen en ontvoeren van mensen. Motiveringen worden niet gegeven. Nadere uitleg krijgen de verdachten in een zitting van 5 maart 2018, zegt de rechter. Zes keer wordt iemand vrijgesproken. Achter me begint een man opeens te snikken. Zijn vader komt vrij. „Heel fijn”, zegt hij even later. „Maar mijn pa heeft wel tien jaar vastgezeten.”

Na 2,5 uur valt opeens de naam van Julio Poch. Vrijgesproken. Unaniem. Door drie rechters. Op de tribune vallen zijn naasten elkaar in de armen. Er klinken vreugdekreten en er wordt gesnikt. Even later lopen zoon Andy en Mariana Poch de gang op. Ze willen absoluut niet praten met de paar aanwezige Nederlandse journalisten. Alleen zus Patricia legt heel even, stiekem, uit hóe opgelucht de familie Poch is. Niemand heeft meegekregen hoe het oordeel precies werd geformuleerd. Iedereen was meteen van slag.

Terecht, maar niet echt logisch

Advocaat Knoops, die samenwerkt met de Argentijnse advocaat Gerardo Ibañez, is uiterst tevreden. Nu mag zijn officiële reactie bekend worden die hij ’s ochtends aan het ontbijt in het Emperador-hotel onder embargo had verstrekt. Het waren twee verklaringen. Als Poch zou zijn veroordeeld, was dit „een klap in het gezicht van het recht geweest”. Maar de juiste reactie luidt nu dat dit „een terechte uitspraak” is in een zaak „die alleen maar verliezers kent”. Het leven van Julio Poch „is verwoest en de schade is nauwelijks nog goed te maken”. Echt logisch vindt Knoops de vonnissen trouwens niet. Twee piloten van de kustwacht hebben namelijk wel levenslang gekregen.

Buiten voor de rechtbank, waar mensenrechtengroeperingen en leden van linkse bewegingen het proces op een groot scherm volgen, wordt inmiddels uitbundig feest gevierd. Bij elke ‘levenslang’ wordt er gejuicht alsof er net een doelpunt is gescoord. De demonstranten zingen dat de militairen „net als de nazi’s destijds” zijn verslagen. En ze roepen: „30.000 vermisten. Present.”

De Argentijnse onderzoeksjournaliste Miriam Lewin, zelf als linkse activiste in 1977 door de militaire junta opgesloten in de martelcellen van de ESMA-school, zegt het als „een triomf” te zien dat in ieder geval twee piloten levenslang kregen. Met de vrijspraak van Poch is ze het niet eens. „De aanklagers hebben overtuigend aangetoond dat de bekentenissen van Poch tijdens dat etentje op Bali meer waren dan bravoure. Er waren meer collega’s die Poch onophoudelijk hebben horen opscheppen over zijn deelname aan moordvluchten.”

Gebalde vuist

Om acht uur ’s avonds is, na vier uur, het voorlezen in dit voor Argentinië historische proces voorbij. De rechter was nauwelijks meer verstaanbaar. De familie Poch komt zenuwachtig naar buiten. Er bestaat nog steeds de angst dat het OM meteen hoger beroep aankondigt en Poch nog niet loslaat. Ook Knoops en Hamburger houden nog rekening met een rampscenario. Knoops kondigt aan dat nu de tijd rijp is „voor een diepgaand onderzoek naar de rol van de Nederlandse staat”. Die heeft Nederlander Poch via een truc uitgeleverd waardoor hij acht jaar in voorarrest zat.

Dan verdwijnt de familie Poch opeens schielijk in de lift. Ze gaan van de begane grond naar de zesde etage van het enorme gerechtsgebouw, is te zien op het schermpje boven de lift. Op de zesde staan familieleden van de zes vrijgesproken verdachten te wachten op ‘hun’ mannen. Na een half uurtje komt als laatste Julio Poch, die zich inmiddels heeft omgekleed en een sportief geblokt hemd draagt, door een glazen deur de gang op.

Hij valt zijn familie in de armen, knuffelt zijn advocaten en geeft ook de verslaggever een hartelijke omhelzing. Praten wil hij niet met de pers. Dat kan later. Op Schiphol, waar hij over een week naar toe hoopt te vliegen. Eerst maar eens heelhuids wegkomen uit Argentinië. Na enig aandringen is Poch nog wel bereid een foto van hem te laten maken. Hij gaat staan, steekt zijn rechterarm omhoog en balt zijn vuist.