Opinie

Hoopvolle processen tegen de straffeloosheid van potentaten

Twee geruchtmakende megaprocessen beleefden deze week hun finale. In beide gevallen kwam er een eind aan een lange en moeizame gang door het juridische doolhof. De veroordeelde Kroatische oorlogsmisdadiger Slobodan Praljak greep de laatste acte van het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag aan om een theaterstuk te ensceneren. Met zijn publieke zelfdoding trachtte de ex-toneelregisseur Praljak, bekend als het ‘Monster van Mostar’, de aandacht af te leiden van wat hier eigenlijk aan de hand was: het internationaal strafrecht dat zegevierde over aanstichters van een genocide tijdens de oorlogen in ex-Joegoslavië in de jaren negentig van de vorige eeuw.

Het andere megaproces kwam tot zijn einde in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires. Althans voorlopig, omdat partijen nog in beroep kunnen. Het gaat om 54 inmiddels oudere mannen, verdacht van onder meer moord, marteling en ontvoering tijdens de militaire dictatuur van de junta onder generaal Jorge Videla (1976-1983).

Zijn medeplichtigen, de mensen zonder wie een dictatuur niet functioneert, werden gisteren veroordeeld tot eveneens forse gevangenisstraffen. Tussen de verdachten die werden vrijgesproken, bevond zich Julio Poch, straaljagerpiloot ten tijde van de militaire junta.

Zijn zaak trok in Nederland de aandacht omdat hij na zijn vertrek uit Argentinië Nederlander werd en jarenlang als piloot voor Transavia vloog. Hij kwam bij Justitie in beeld nadat hij zelf in privé-kring had gesproken over de tijd dat tijdens het Videla-regime politieke tegenstanders levend vanuit vliegtuigen in zee werden gedumpt. In totaal zouden zo vierduizend mensen de dood hebben gevonden.

Poch heeft altijd enige betrokkenheid bij deze misdaden ontkend. Niettemin heeft Poch acht jaar in Argentijnse voorarrest doorgebracht, een onvoorstelbare periode, die naar Europese maatstaven een flagrante schending is van het recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn. Nederland heeft destijds zijn uitlevering mogelijk gemaakt. Dat Poch compensatie en herstel zal zoeken ligt dan ook voor de hand. Maar hoofdzaak is: het recht heeft gezegevierd over potentaten die meenden dat zij mensenrechten ongestraft konden schenden. Het hoopgevende van de Argentijnse rechtsgang is dat hier het eigen justitieel apparaat weer krachtig genoeg is om het onrecht uit het verleden te vergelden.

Voor landen die daartoe (nog) niet in staat zijn, werken met wisselend succes tribunalen als het nu beëindigde Joegoslaviëtribunaal. Uiteindelijk is het de taak van het Internationaal Strafhof van de VN in Den Haag om aan straffeloosheid een eind te maken. In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.