‘Minister Moetko ging volledig uit zijn dak’

Doping in Rusland

Dagboekaantekeningen van klokkenluider Grigori Rodtsjenkov zijn geopenbaard. Die verzwakken de positie van Rusland bij het IOC.

Een fragment uit het dagboek van Grigori Rodtsjenkov, oud-directeur van het Russische antidopinglaboratorium in Moskou. Hij hield een dagboek bij rond de Winterspelen in Sotsji. Foto Hilary Swift/The New York Times

De Koude Oorlog herleeft: in de sport. Deels tussen Oost en West, maar meer nog tussen rekkelijken en preciezen. Inzet is de prangende vraag: moet Rusland worden uitgesloten van de Olympische Winterspelen in Pyeongchang? Waar de Russische klokkenluider Grigori Rodtsjenkov met explosieve dagboekaantekeningen in de Amerikaanse krant The New York Times dinsdag de schermutselingen verder aanwakkerde, spraken diezelfde dag drie wereldwintersportbonden zich faliekant uit tegen een volledige boycot van Rusland. Het zijn verwarrende tijden voor het Internationaal Olympisch Comité (IOC), dat dinsdag 5 december de strafmaat bepaalt.

Dát Rusland wordt gestraft, daar is geen ontkomen aan. Behalve de Russen zelf zijn alle partijen het daarover wel eens. De grootschalige dopingfraude met vergaande bemoeienis van de overheid kan onmogelijk genegeerd worden. Maar moeten daarom ook de schone Russische sporters uit Pyeongchang weggehouden worden, dat is de vraag. Ja, zeggen de preciezen, aangevoerd door het wereldantidopingagentschap WADA en 37 nationale, louter westerse dopingautoriteiten, waaronder die van Nederland. Nee, zeggen de rekkelijken, aangevoerd door de machtige internationale ijshockeyfederatie IIHF.

Een ontnuchterend beeld

Uitgerekend een Rus leverde dinsdag extra belastend materiaal tegen zijn land. Rodtsjenkov, de naar Amerika gevluchte oud-directeur van het dopinglaboratorium in Moskou, openbaarde dagboekaantekeningen waarin gedetailleerd is beschreven hoe, waar en vooral met wie hij tijdens de vorige Winterspelen in Sotsji (2014) de grootschalige fraude met dopingmonsters van Russische sporters vorm gaf. De met een cadeau gekregen Waterman-pen – Rodtsjenkov gebruikte geen computer – bijgehouden aantekeningen geven een ontnuchterend beeld van een land dat schaamteloos zijn olympische sporters van doping voorzag en vervolgens zorg droeg voor manipulatie van de urinemonsters door het wisselen van flesjes. Van enige moraliteit was geen sprake.

Lees ook: Hoe de Russen de sportwereld om de tuin leidden in Sotsji.

Uit Rodtsjenkovs dagboek blijkt overduidelijk dat de toenmalige minister van Sport, Vitali Moetko, en diens plaatsvervanger Joeri Nagornich intensief bij het gesjoemel waren betrokken. De inmiddels tot vice-premier (weg)gepromoveerde Moetko coördineerde in Sotsji alle verduisteringspraktijken en het lijdt geen twijfel dat hij de opdrachtgever was van de uitvoerders, onder wie Rodtsjenkov. Verder was er een dominante rol weggelegd voor Irina Rodionova als plaatsvervangend directeur van het Russische sportbureau, evenals voor de geheime dienst FSB.

Rodtsjenkov beschrijft onder meer hoe tijdens een vergadering de cocktail van drie anabole steroïden met Martini werd gepresenteerd. De sporters die werden geprepareerd en op de zogeheten Duchess-lijst stonden, moesten die cocktail in Sotsji drinken, waarna onder leiding van Rodtsjenkov in het laboratorium de besmette urine door schone werd vervangen. Die was ruim daarvoor verzameld in potjes voor babyvoeding en sodaflesjes. Het transport van Moskou naar Sotsji verliep allerminst vlekkeloos en bezorgde Rodtsjenkov de nodige hoofdbrekens, blijkt uit zijn aantekeningen. Hij noteerde eveneens dat een kopie van de Duchess-lijst aan Moetko is overhandigd en dat Rodionova in Sotsji verantwoordelijk was voor de levering van de cocktails aan sporters.

Ondanks de punctualiteit van de dubieuze operatie was er bij momenten twijfel over het welslagen, blijkt uit Rodtsjenkovs verslaglegging. Eind januari bijvoorbeeld ontstond er paniek nadat twee Russische biatleten in Oostenrijk positief waren bevonden. Rodtsjenkov noteerde met zijn pen: ‘Moetko ging volledig uit zijn dak, dingen worden onbeheersbaar en het wordt chaotisch.’

De zware onthullingen van Rodtsjenkov zouden een volledige boycot van Rusland billijken, zou je zeggen. Nee, riposteren de sportbonden van curling (CWF), rodelen (FIL) en ijshockey. FIL-voorzitter Josef Fendt zei tegen het Duitse Bild dat de weinige betrapte rodelaars geen volledige uitsluiting van Rusland rechtvaardigen. Zijn collega van de curlingbond, Kate Caithness, redeneert principieel. Zij wil hoe dan ook niet dat eerlijke sporters, ongeacht hun nationaliteit, geschorst worden voor het dopingvergrijp van anderen.

De felste oppositie tegen volledige uitsluiting komt van de ijshockeybond, onder voorzitterschap van het invloedrijke IOC-lid René Fasel, die overigens als ‘een vriend van Poetin’ te boek staat. De IIHF kwam dinsdag met een verklaring dat een complete boycot een groot risico voor ontwrichting van de sportwereld in het algemeen, en ijshockey in het bijzonder, met zich meebrengt.

IOC reageert beheerst

En hoe reageert het IOC tot nu toe? Beheerst. De commissie onder leiding van het IOC-lid Denis Oswald, die alle beschikbare dopingmonsters van Sotsji opnieuw laat testen, en al 22 levenslange olympische schorsingen heeft uitgedeeld, kwam dinsdag met de vaststelling dat klokkenluider Rodtsjenkov als een „betrouwbare getuige” moet worden beschouwd. Die kwalificatie werd door IOC-watchers uitgelegd als grondslag voor een volledige boycot van Rusland. Een conclusie die niet wordt bevestigd door IOC-voorzitter Thomas Bach. Die houdt voorlopig zijn mond. Bach spreekt pas 5 december.

    • Henk Stouwdam