Column

Een rampzalige leugen

‘Ik verlies liever een collega die me dierbaar is aan de vrije pers, dan dat we hier in Den Haag allemaal blijven zitten omdat we de macht over de pers hebben.”

Mooi gesproken, Klaas Dijkhoff. De fractieleider van de VVD zegt het zondag op televisie in College Tour – het gaat over de afgang van Halbe Zijlstra. Voor Dijkhoff is het „een rotweek”. Maar lieve mensen: in Nederland buigen politici voor de feiten. Kom daar in Rusland eens om.

Wel jammer dat Dijkhoff er niet bij vertelde dat Halbe Zijlstra er eerst alles aan gedaan heeft dezelfde vrije pers met een kluitje in het riet te sturen. De Volkskrant-journalist die zijn leugen over een ontmoeting met Poetin onthulde, vertelt in een podcast hoeveel moeite het haar kostte de minister überhaupt te spreken te krijgen. Nadat hij zijn leugen dan toch had toegegeven, probeerde Zijlstra zich eruit te draaien met een kletsverhaal over het beschermen van zijn bron – Zijlstra had gelogen, maar zijn verhaal klopte wel degelijk! Er werd meteen een vertrouwelijke mail van zijn bron, ex-Shell topman Jeroen van der Veer, gelekt.

Maar toen bleek ook het verhaal vreselijk aangedikt.

Zo waardig was het dus allemaal niet. Achteraf werd de val van Zijlstra in de media vooral als een persoonlijk drama neergezet, een vaardig politicus struikelt over een kleine misstap. Het was fout, zeker, maar jammer van een groot talent.

Ikzelf zie dat ietsje anders. De leugen van Zijlstra is een ramp. De man heeft Nederland in alle opzichten een slechte dienst bewezen.

Waarom loog Zijlstra? Wie hem het verhaal over zijn bezoek aan de datsja van Poetin ziet vertellen, begrijpt wat er mis is: dit is geen staatsman in spe, dit is de secretaris van de postduivenvereniging die voor staatsman speelt. De gewichtige toon, de manier waarop Zijlstra zijn toehoorders wijs maakt dat hij familiair is met de machtigen der aarde, het heeft niets te maken met het beschermen van een bron, maar alles met een man die groter wil lijken dan hij is.

Dat Zijlstra, die zijn leugen vele malen heeft herhaald, heeft gedacht dat de waarheid hem niet zou achterhalen – om dat te duiden heb je geen politiek commentator nodig, maar een psychiater.

Dat de Russen vervolgens onbeschaamd met zijn leugen aan de haal gingen, kun je ze nauwelijks kwalijk nemen. Ook zonder Zijlstra’s leugen zou men daar de resultaten van het MH17-onderzoek willen laten verdrinken in een zee van desinformatie, maar dit is fantastische munitie.

Meteen duikt overal het woord Russofobie op, waarmee alle kritiek op Poetins Rusland wordt weggewoven. Ook in NRC zag een Utrechtse universitair docent haar kans schoon – Zijlstra moest weg want hij leed aan Russofobie, heel Nederland verkeert in de greep van Russofobie. Echt jammer, want Poetin en zijn volk zijn slechts slachtoffer van de westerse arrogantie na de val van de Muur. Dus niks geen behoedzame confrontatie met een wetteloos regime, dat zwermen hackers loslaat om verdeeldheid te zaaien en westerse democratieën te ondermijnen. Nee, we moeten onderhandelen met een houding van „mutual historical empathy”.

Dat krijg je ervan, Zijlstra.

Dan is er de schade die Zijlstra en de zijnen aan de Nederlandse politiek hebben toegebracht. Wanneer het om omstreden VVD’ers gaat – mij dunkt dat de partij daar inmiddels ervaring mee heeft – blijft men daar volharden in een bizar soort blufpoker: traineren, weglachen, afleiden, bagatelliseren, schamperen. Nooit werkt het, altijd stappen ze op, en toch komt niemand daar op het idee dat je misschien meer kans hebt je collega te redden wanneer je domweg de ernst van de zaak erkent.

En nu, dat is het gevolg, vertrouwt men politici weer minder. Dat coalitiegenoot Pechtold daar aan meedeed („Ik moet de eerste Rus nog tegenkomen die zijn fouten zelf rechtzet”) is opnieuw olie op het vuur van het nationale wantrouwen. Dat Dijkhoff in een politieke confrontatie met Wilders onderuitging, door carnavalesk te doen terwijl om ernst gevraagd werd, doet het ergste vrezen voor de toekomst. Zijn toekomst.

De val van Zijlstra is geen incident. Zowel zijn idiote leugen als de manier waarop men probeerde hem te beschermen – het legt opnieuw iets akeligs in de politieke cultuur bloot, een fataal cynisme, misprijzen voor pers en burger, dat steeds weer als een boemerang terugslaat.

Medelijden?

Met Nederland.

Bas Heijne schrijft elke week een column op deze plaats.