Hoe kon Praljak het flesje gif naar binnen smokkelen?

De zelfdoding van de veroordeelde Slobodan Praljak

Na het horen van zijn vonnis, dronk de Kroatische oud-legercommandant Slobodan Praljak een flesje leeg. Hij overleed later.

Slobodan Praljak tijdens de zitting van het Joegoslaviëtribunaal. Hij werd tot twintig jaar cel veroordeeld. Robin van Lonkhuijsen/EPA

De allerlaatste rechtszaak in het bijna 25-jarige bestaan van het Joegoslaviëtribunaal nam woensdagochtend een noodlottige wending. Nadat de rechter het vonnis tegen de Kroatische oud-legercommandant Slobodan Praljak had voorgelezen, pakte de verdachte een flesje en sloeg de inhoud ervan achterover. „Ik heb vergif gedronken”, verklaarde de 72-jarige Praljak daarop ten overstaan van de rechters, en: „Slobodan Praljak is geen oorlogsmisdadiger en ik verwerp uw vonnis met minachting.”

Praljak werd woensdag, samen met vijf andere voormalige kopstukken van het in 1991 uitgeroepen ministaatje Herceg-Bosna, in hoger beroep veroordeeld tot twintig jaar gevangenisstraf voor betrokkenheid bij oorlogsmisdaden tijdens de Bosnische Burgeroorlog (1992-1995).

Het was de laatste zitting voordat het tribunaal in december officieel zal worden gesloten. Vorige week werd de Bosnisch-Servische opperbevelhebber Ratko Mladic veroordeeld wegens volkerenmoord.

Nadat Praljak het flesje had leeggedronken, schorsten de rechters de zitting. De zaal werd ontruimd en de zitting verplaatst. Praljak werd naar het Haaglanden Medisch Centrum in Den Haag gebracht. Uren later kwam het nieuws naar buiten dat hij was overleden.

Praljaks advocaat, Natasja Gaveau Ivanovic, zei tegen de BBC dat haar cliënt zijn daad zou hebben begaan omdat hij geloofde onschuldig te zijn. Zijzelf vindt dat het tribunaal hem onrechtvaardig behandelde.

1. Hoe heeft Praljak het flesje naar binnen kunnen smokkelen?

Vooralsnog is dat onduidelijk. Het tribunaal heeft een zeer strenge beveiliging. Maar veel verdachten zijn, net als Praljak, van gevorderde leeftijd en lijden aan allerlei aandoeningen. Zij staan daarom vaak onder medische controle van artsen. Dat zij medicijnen meenemen naar zittingen is dan ook niet ongebruikelijk. De Servische advocaat Toma Fila, die verschillende verdachten bijstond, zei tegen de NOS dat gif eenvoudig binnen te smokkelen zou zijn.

Het OM meldde woensdagavond dat het onderzoek zich „voorlopig richt op hulp bij zelfdoding en de schending van de wet op medicijngebruik”. Maar hoe en van wie Praljak het flesje in handen kreeg, wat er precies in zat en of het door bewakers is opgemerkt, moet een autopsie en verder onderzoek uitwijzen.

2. Wie is verantwoordelijk voor de bewaking bij het tribunaal?

Zoals alle verdachten van het Joegoslaviëtribunaal zat Praljak gevangen in de zogeheten Detention Unit van het tribunaal, een afdeling binnen het gevangeniscomplex van Scheveningen. Het wordt door de VN van Nederland geleased en is officieel internationaal grondgebied. De bewaking op de afdeling is in handen van Nederlandse en internationale politiemensen. De beveiliging van de rechtszalen binnen het tribunaal ligt bij de VN. Op zittingsdagen worden verdachten onder beveiliging per auto van de gevangenis naar de rechtszaal van het tribunaal gebracht. Ondanks de strikte beveiliging, pleegden twee verdachten, Slavko Dokmanovic in 1998 en Milan Babic in 2006, zelfmoord in hun cel. Onderzoek moet uitwijzen of en hoe Praljak het gif kreeg. Pas dan wordt duidelijk wie verantwoordelijk gehouden kan worden voor het drama.

3. Hoe is er in Kroatië gereageerd?

De Kroatische premier Andrej Plenkovic bevestigde het nieuws van Praljaks dood en keurde de veroordeling duidelijk af. „Zijn daad, die wij helaas vandaag aanschouwden, zegt vooral iets over de diepe morele onrechtvaardigheid ten opzichte van Bosnische Kroaten. Wij uiten ontevredenheid en betreuren het vonnis”, aldus Plenkovic volgens AFP. President Kolinda Grabar-Kitarovic brak haar bezoek aan IJsland af. Zij pleitte eerder voor Praljaks vrijlating. Het Kroatische parlement neemt deze donderdag een minuut stilte in acht.

Correctie (1 december): In een eerdere versie van dit verhaal is per ongeluk gemeld dat de vrouw van Praljak op de tribune zat. Dit was niet het geval.

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoon 0900-0113 of www.113.nl
    • Eva Cukier