Tom Thienpont: „Sommige jongeren zien hun ouders wegkwijnen door de drank.”

Foto Olivier Middendorp

‘Sommige jongeren zien hun ouders wegkwijnen door de drank’

Alcoholisme

Tom Thienpont (60) drinkt niet meer. Hij leert anderen nu hoe je met drankverslaafden omgaat. Ouderen hebben vaker een alcoholprobleem.

Confronteer een 55-plusser met zijn alcoholprobleem en je krijgt steevast dezelfde antwoorden, zegt Tom Thienpont (60). ‘Mijn hele leven drink ik al vier glazen bier per dag’. ‘Ik ben drinkend 75 jaar geworden.’ Of: ‘Ik heb geen probleem. Waarmee moet ik stoppen?’ Verslaafden ontkennen bijna altijd hun probleem, zegt hij. In Thienponts woorden: „Het smoezenboek van de alcoholist is zo dik als de bijbel.”

Zelf was hij twintig jaar verslaafd aan alcohol. Als Thienpont onderweg was naar een feestje zeiden zijn vrienden: „Tommy komt eraan, zet de kratten bier maar vast klaar”. Tot hij tien jaar geleden stopte met drinken. Tegenwoordig leert hij de naasten van verslaafden hoe ze moeten omgaan met de verslaafde. „Sommige jongeren zien hun ouders wegkwijnen door de drank.”

Lees ook: Ouderen en alcohol: elke dag een dubbele tong

Ouderen belanden steeds vaker op de eerste hulp met alcohol op, volgens een rapport van VeiligheidNL, een expertisecentrum voor ongevalpreventie en veilig gedrag, dat donderdag wordt gepubliceerd. Het aantal 55-plussers met een alcoholvergiftiging is verdrievoudigd in tien jaar. En vijfduizend ouderen waren afgelopen jaar betrokken bij een ongeval nadat ze alcohol hadden gedronken: twee keer zoveel als in 2007. VeiligheidNL verzamelt de gegevens via het Letsel Informatiesysteem, dat informatie ontvangt van de spoedeisende hulp van veertien ziekenhuizen.

Vergrijzing speelt een rol

Een deel van die stijging wordt veroorzaakt door de vergrijzing, zegt Birgitte Blatter van VeiligheidNL. Het aantal ouderen in Nederland groeit, dus ook het aantal drinkende ouderen. Maar na een correctie op die vergrijzing is nog steeds sprake van een forse toename, aldus het rapport.

Volgens Rob Bovens, onderzoeker bij wetenschappelijk centrum voor zorg en welzijn Tranzo van Tilburg University, ging de aandacht de afgelopen jaren vooral uit naar jongeren die na het drinken van mierzoete alcoholhoudende drankjes in het ziekenhuis belandden. Ouderen werden vergeten. Terwijl juist deze groep de afgelopen decennia meer en vaker ging drinken, zegt Bovens.

De kiem van het veranderde drinkgedrag onder ouderen ligt in de jaren zestig, zegt Bovens. Volwassenen kregen meer vrije tijd en gingen op vakantie naar Italië, Spanje, en Frankrijk, waar ze geregeld wijn dronken. De commercie haakte daar op in en maakte extra ruimte vrij in supermarkten voor alcohol, zegt hij. „Aanbiedingen werden heel normaal.”

Twee problemen dus, constateerde Bovens al eerder. De vergrijzing van de alcoholverslaafden en het stijgende aantal gewoontedrinkers. „De hulp was daar niet op toegesneden”, zegt Bovens. „Het liep echt uit de klauwen.”

Naarmate je ouder wordt, kun je minder goed tegen alcohol, en dat is gevaarlijk, zegt Floor van Bakkum, preventiemedewerker van Jellinek, dat gespecialiseerd is in verslaafdenzorg. Volgens Van Bakkum en Bovens speelt alcohol een rol bij incidenten van ouderen om en in het huis. Blatter van VeiligheidNL denkt dat het stijgende aantal incidenten onder ouderen ook komt doordat ouderen „kwieker” zijn en meer buitenshuis komen. „Het risico dat het misgaat, is daardoor groter.”

Lees ook: Hoogopgeleide 65+’ers drinken vaakst overmatig

Artsen vragen niet door

Maar hoe kom je erachter of drankgebruik een rol gespeeld heeft bij een valpartij? Dat is lastig, zegt Van Bakkum. Ze zegt dat ouderen op de eerste hulp onvoldoende worden „gemonitord” op alcoholconsumptie. Artsen en verpleegkundigen vinden het ongemakkelijk om door te vragen: „‘Ben ik wel in de positie om die vraag te stellen?’” Maar achter een gebroken enkel kan ook overmatig drankgebruik schuilgaan, zegt Van Bakkum.

Ook huisartsen moeten meer doorvragen, vindt Van Bakkum. Bij slaapproblemen, maagklachten of depressies schrijft de dokter meestal een recept voor, zegt zij, maar deze klachten kunnen ook wijzen op een onderliggend probleem: alcoholverslaving.

Volgens Jako Burgers, huisarts en hoofd van de afdeling ‘Richtlijnontwikkeling en Wetenschap’ bij het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), is het geen taboe onder huisartsen om te vragen naar alcoholgebruik onder ouderen. Burgers noemt de stijging van het aantal alcoholincidenten onder ouderen „indrukwekkend”. Bij het veranderen van de richtlijn zou ook specifieke aandacht voor ouderen kunnen komen, vindt Burgers.

Vooral symptoombestrijding

Wim van Dalen, directeur van het Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid STAP, vindt al jaren dat het „alcoholprobleem” in Nederland niet grondig wordt aangepakt. Instellingen doen wat de ouderenaanpak betreft vooral aan „symptoombestrijding”, zegt Van Dalen. „Geen losliggende matjes op de grond of sterkere trapleuningen zorgen niet voor een daling in het aantal incidenten.” Er zijn te veel verkooppunten van alcohol en er moet – zoals in Schotland – een bodemprijs komen om stuntprijzen tegen te gaan, vindt Van Dalen.

„Bij ouderen is dat een ander verhaal, die willen niet betutteld worden.”

Ook voorlichtingscampagnes kunnen uitkomst bieden. Hoe bereik je een 55-plusser? In ieder geval niet door met het vingertje te zwaaien, zegt Arjan in ’t Veld van Bureauvijftig, dat gespecialiseerd is in ouderenmarketing. Het is lastig om bewustzijn te creëren met een massaboodschap, zegt hij. Vaak komt die boodschap niet aan bij deze doelgroep. Bij alcoholpreventie bij jongeren speelt het gezag van de ouders nog een rol, zegt In ’t Veld. Die kunnen de boodschap kracht bijzetten. „Bij ouderen is dat een ander verhaal, die willen niet betutteld worden.”

Een aantal jaar terug bedacht de marketeer een campagne over verkeersveiligheid voor ouderen. Via een brief werden ouderen benaderd en gewezen op verkeersonveiligheid in de buurt, zegt In ’t Veld: „We vroegen ze met ons mee te denken over oplossingen. Dat wilden ze wel.”

Tom Thienpont drinkt helemaal niet meer, zegt hij. Het beest in hem houdt zich al tien jaar „koest”. In zijn bijeenkomsten wil hij mensen duidelijk maken dat een alcoholist niet per se een man met een lange baard is die in de goot ligt met een blik pils. Of je nou zes flessen wijn of elke dag vier glazen bier drinkt, „als alcohol jou in de greep heeft, ben je verslaafd” zegt Thienpont.

    • Martin Kuiper