Column

De aanval op het laatste oerbos van Europa

Zap Sacha de Boer ging voor het tv-programma Brandpunt naar het Woud van Bialowieza, op de grens tussen Polen en Wit-Rusland. Daar proberen natuuractivisten het bos te beschermen.

Sacha de Boer voor Brandpunt in het Woud van Bialowieza (KRO-NCRV)

Aan natuur-tv kleeft een paradox. In de kijker wordt onmiddellijk het verlangen wakker geroepen om de in beeld gebrachte natuur in te trekken, terwijl dat doorgaans het slechtste is wat die natuur zou kunnen overkomen.

In Nederland mag de natuur dan een stukje bos zijn ter grootte van een krant, op de grens van Polen en Wit-Rusland ligt het Woud van Bialowieza, het laatste oerbos van Europa. Een plaats waar de mens het bos generaties lang zijn goddelijke gang heeft laten gaan: geen gekap, geen georganiseer, gewoon bomen die groeien, takken die breken en een eeuwig evenwicht, van wolf tot duizend soorten mos. Sacha de Boer ging er voor Brandpunt (KRO-NCRV) op onderzoek uit.

Niet dat je het bijzondere er als leek allemaal meteen aan af ziet. Al dat groen en die paddenstoelen: het lijkt allemaal erg Natuurmonumenten-achtig. Een honderden jaren oude eik lokt speculaties uit over wat deze allemaal heeft meegemaakt, historisch gezien. Wat zou die enorme boom ons zeggen als hij kon praten? Bar weinig, vrees ik – hooguit dat hij op zijn 350ste door Sacha de Boer vriendschappelijk op zijn bast is geklopt. De waarde van het oerbos lijkt er juist in te bestaan dat er eeuwenlang niets is voorgevallen, dat de geschiedenis eraan voorbij is gegaan.

Dat is aan het veranderen – De Boer is daar natuurlijk niet voor niets. Ze trekt het bos in met twee natuuractivisten die alle volleerde jagers spieden en luisteren, tot ze het geraas van een harvester ontwaren: geen dier, maar een houtvestersmachine. In de verte zien we de stammen vallen.

Er wordt gefilmd en gefotografeerd om later te kunnen nagaan of het hier gaat om illegale bomenkap. Vaak is dat zo. De laatste jaren is de aanval op het bos geopend. Sinds het letterzettertje (een kevertje) veel sparren aantast, wordt dat gebruikt als voorwendsel om veel, al dan niet preventief, te kappen. De dode bomen zouden gevaarlijk zijn voor wandelaars. Toevallig is het aldus vergaarde hout óók kapitalen waard.

De Poolse overheid lijkt niet te malen om het oerbos en heeft een hoogoplopend conflict met de Europese Unie over kapvergunningen. De Boer bezoekt actievoerders die de houtvesters proberen dwars te zitten met menselijke wegblokkades. Ook vergezelt ze hen ’s nachts, als ze zoeken naar machines die verstopt staan om de volgende dag stiekem de aanval op de bomen te kunnen openen. Met die kennis kunnen ze de houtdieven wellicht op heterkap betrappen.

Worden die machines ook weleens onklaar gemaakt, wil De Boer weten. Dat, zo verklaren de actievoerders plechtig, is tegen hun principes.

Brandpunt trekt niet alleen met actievoerders het bos in, maar ook met een bioloog en een fotograaf/journalist. Tijdens die twee excursies opent het bos zich. De Boer krijgt wisenten voor haar camera, die doodgemoedereerd een boompje vellen. De Poolse fotograaf die haar meeneemt, pocht dat hij twee keer voor die dieren heeft moeten wegrennen.

Haar andere gids is een Nederlandse bioloog die bijna geen zin kan afmaken omdat hij er zelf plotseling ‘grote lijster!’ doorheen roept. Uit een wegrottende boomstam vist hij enthousiast de overblijfselen van een hoornaarnest. Ook zien we hoe er op de resten van een aan de letterzetter ten prooi gevallen spar iets nieuws groeit: een piepklein, amper twee centimeter hoog sparrenplantje.

Tegen die tijd zijn we allang verslingerd aan het Woud van Bialowieza. Hoe ver ligt het eigenlijk van de dichtstbijzijnde grote stad? Zou er nog een weekendtrip die kant op te boeken zijn? Oh nee, rustig laten liggen natuurlijk, dat oerbos.