Column

Blote billen in de Achterhoek

De blaadjes zijn in een strakke carré geveegd onder de oude beukenbomen op ’t Zand. Er zijn oplaadpunten voor elektrische auto’s en fietsen. Aan alles is gedacht in het Gelderse Bredevoort. Is dat het resultaat van de bestuurlijke samenwerking in de ‘Regio Achterhoek’?

„Die bestuurlijke samenwerking stelt niets voor”, zegt PvdA-raadslid Ubel Zuiderveld. „Het blijft bij beleidsvoornemens. ‘De smart-industrie moet bevorderd worden!’ Niets concreets kom er uit.”

Dinsdag schreef NRC over een onderzoek van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden: samenwerken en fuseren levert gemeenten niets op. Ze zijn niet goedkoper uit en ze leveren geen betere diensten. Samenwerken en fuseren, dat zijn nogal bestuurlijke modes. Het aantal gemeenten is sinds het jaar 2000 teruggelopen van 537 naar 388. En onder het motto van doelmatigheid werken die steeds grotere gemeenten steeds vaker samen met de buren, of het nu gaat om de sociale werkvoorziening, belastinginning of afvalverzameling.

In de Regio Achterhoek werken zeven gemeenten samen. Dat doen ze niet vrijblijvend: de gemeente die ‘nee’ zegt tegen een plan waar de andere zes vóór zijn, moet in de Achterhoek „met de billen bloot” om dat uit te leggen, zei Mark Boumans, burgemeester van Doetinchem en voorzitter van Regio Achterhoek, toen hij in september een rapport over de samenwerking had geschreven. „We gaan de sociale druk verhogen.”

Ubel Zuiderveld, de enige criticus van dit model in de wijde omtrek, geeft een voorbeeld van de praktijk. De Regio Achterhoek lobbyde voor een dubbel treinspoor tussen Arnhem en Winterswijk. ProRail stemde in, maar dan alleen voor het traject Arnhem-Doetinchem. Voor de laatste 30 kilometer was geen geld. „Doetinchem blij”, zegt Zuiderveld. „De belangen van de regio waren op slag vergeten. Ineens was het spoor een gemeentelijke aangelegenheid geworden.”

Het omgekeerde geldt bij de windmolens die op voorspraak van de regio, maar tegen de zin van Bredevoort, midden in het Hollandse vergezicht van de Slingeplas worden neergezet. Maak van al die dorpen en stadjes in de Achterhoek één gemeente, zegt hij. „Gekozen raadsleden kunnen dan afwegen welke voorziening waar moet komen.”

Zuiderveld toont een matrix: de zeven gemeenten zijn daarin getekend en onder het kopje ‘Stakeholders’ – „de ziekte van deze tijd”, zegt Zuiderveld – staan ‘maatschappelijke organisaties’, ‘ondernemers’ en ‘kennismakelaars’. Het woord ‘bewoner’ komt in de matrix niet voor. „Het is een ondemocratisch systeem waarin het ambtelijke gremium alles bepaalt.”

Een ambtelijk gremium. Ik denk even aan de parlementaire nieuwlichters. Wás het maar een partijkartel, dan zaten er tenminste kiezers tussen.

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.