Voorlopig geen andere vervoerders dan NS op hogesnelheidslijn

Kamerbrief De vervoerbedrijven die de exploitatie van de hsl zouden willen overnemen van NS, beschikken niet over de juiste treinen, schrijft staatssecretaris Van Veldhoven.

Trein over de hogesnelheidslijn bij Berkel en Rodenrijs. Foto Jerry Lampen/ANP

Andere vervoerders zullen niet binnen afzienbare termijn voor verbetering zorgen op de hogesnelheidslijn (hsl) tussen Amsterdam en Breda. Zeven vervoersbedrijven zijn geïnteresseerd in exploitatie van de hsl, drie van hen presteren waarschijnlijk beter dan NS. Geen van de vervoerders beschikt echter op korte termijn over treinen voor de hsl. NS kan ook niet effectief samenwerken met een andere vervoerder. Wel kan NS zelfstandig verbeteringen doorvoeren op de hsl.

Dat schrijft staatssecretaris Stientje van Veldhoven (Infrastructuur en Waterstaat, D66) aan de Tweede Kamer. Van Veldhoven ontleent de conclusies aan een marktverkenning van onderzoeksbureau Rebel Group. In opdracht van Van Veldhovens voorganger Sharon Dijksma onderzocht Rebel of andere vervoerders dan NS een voor reizigers betere treindienst kunnen aanbieden op de hsl. De marktverkenning hing lange tijd boven de discussie over de hsl, tot ongenoegen van NS.

Drie anonieme concurrenten

Samenwerking tussen NS en andere vervoerders is „in de praktijk lastig vorm te geven”, schrijft Van Veldhoven aan de Kamer. Andere partijen zijn wel geïnteresseerd in het zelfstandig uitvoeren van de hsl-dienst, maar niet in samenwerking met NS. Ze willen niet dat „NS in het zadel gehouden wordt”. Hun positie bij samenwerking is zwak ten opzichte van NS. Ze hebben ook geen voorstellen gedaan voor aanvullende diensten op de hsl. Omdat ze concurrentiegevoelige informatie prijsgeven, blijven de geïnteresseerde NS-concurrenten anoniem.

Volgens Van Veldhoven toont de marktverkenning aan dat drie vervoerders aannemelijk hebben gemaakt dat zij de gevraagde prestaties op de hsl wel zouden kunnen leveren. Die informatie is relevant als er in de toekomst een andere vervoerder moet komen. Dat doet zich voor als NS drie achtereenvolgende jaren ondermaats presteert op het dezelfde criterium (‘three strikes out’). Of als de evaluatie in 2020 van de concessie, halverwege de looptijd van tien jaar, negatief uitvalt voor NS. Dan kan er vanaf 2025 een andere vervoerder aantreden.

Prestatie-afspraken

Na het mislukken van de Fyra, begin 2013, introduceerde NS de IC Direct als alternatief op de hsl tussen Amsterdam en Breda. Deze intercity heeft echter vaak te maken met vertraging, uitval en drukte in de spits. Qua punctualiteit en zitplaatskans scoort de IC Direct slechter dan de treinen op de rest van het spoornet.

In april dit jaar kregen NS en spoorbeheerder ProRail boetes van respectievelijk 1,25 en 1,05 miljoen euro vanwege het niet halen van prestatie-afspraken met het ministerie. Volgens NS zijn de problemen vooral te wijten aan ontwerpfouten in de infrastructuur. Volgens het ministerie kan NS nog dingen verbeteren in de uitvoering. De marktverkenning meldt dat acht verbeteringen mogelijk zijn, maar benoemt die niet.

Roger van Boxtel, bestuursvoorzitter van NS, vindt dat het nu tijd is voor „over en sluiten” van de discussie over andere vervoerders op de hsl. „Goed dat we het nog een keer hebben bekeken, de conclusie is helder. Onze concurrenten hebben geen treinen, ze willen niet met ons samenwerken en ze willen geen aanvullende diensten leveren. Wij doen ons stinkende best om die lijn te verbeteren. Volgende week komen we met een onderzoek naar nog meer mogelijke verbeteringen, dat graaft dieper dan dit onderzoek. Ik hoop dat we nu de moed kunnen opbrengen om te zeggen: streep eronder.”

Correctie (28-11-2017): In een eerdere versie van dit bericht stond dat drie vervoerders de hsl van NS willen overnemen. Dat aantal verwijst naar het aantal vervoerders dat aannemelijk heeft gemaakt dat zij de gevraagde prestaties op de hsl kunnen leveren. Zeven van de dertien vervoersbedrijven die voor de marktverkenning zijn benaderd, zijn geïnteresseerd in het uitvoeren van een zelfstandige treindienst op de hsl.