Toch hoop na 3.000 dagen cel

Julio Poch Na acht jaar in de Argentijnse gevangenis hoopt de Nederlandse piloot Julio Poch, verdacht van massamoord, Kerst te vieren in Zuidschermer. Collega-piloten voelen zich belazerd door het OM.

Oud-Transaviapiloot Julio Poch tijdens het begin van de strafzaak tegen hem in Buenos Aires. Foto Alejandra Pagni/ANP

De datum staat al met potlood in de agenda: 7 december. Op die donderdag heeft de voormalige piloot Julio Poch een terugvlucht gereserveerd naar Nederland. De 65-jarige verdachte gaat ervan uit dat hij woensdag door de rechtbank in de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires van alle blaam wordt gezuiverd. In december 2015 eiste het Argentijnse Openbaar Ministerie een levenslange celstraf tegen hem omdat hij vanuit vliegtuigen mensen in zee zou hebben geworpen tijdens het militaire regime in Argentinië (1976–1983).

„Julio Poch is superoptimistisch dat hij wordt vrijgesproken”, vertelt Dirk Lokhorst, voormalig collega van Poch en voorzitter van de steungroep voor de piloot. In een telefoongesprek afgelopen donderdagavond vanuit zijn Argentijnse gevangeniscel, liet Poch aan Lokhorst weten niet meer te twijfelen aan de goede afloop. „Waarschijnlijk heeft hij interne informatie uit het gerecht ontvangen die hem zo hoopvol stemt”, zegt Lokhorst.

Het vonnis in de strafzaak tegen Poch en 53 medeverdachten komt ruim acht jaar na zijn laatste vlucht als Transavia-piloot. Dat had een feestelijke dag moeten worden. Zijn zoon Andy, ook in dienst van Transavia, was co-piloot, zijn vrouw Grethe zat op de eerste rij tussen de passagiers op de vlucht naar Valencia. Maar het liep even anders: Poch werd als verdachte van massamoord opgepakt in afwachting van uitlevering aan Argentinië.

Julio Poch in de cockpit van een A-4Q skyhawk

Foto AP

Bali

De strafzaak tegen Poch begon nadat een paar Nederlandse collega’s in 2003 tijdens beach front dining in restaurant Gado Gado op Bali na een verhit tafelgesprek dachten te hebben begrepen dat Poch bekende dat hij moorden heeft gepleegd. Hij verdedigde zó vurig het voormalige Argentijnse militaire beleid om linkse tegenstanders gedrogeerd uit vliegtuigen te werpen – vuelos de la muerte – dat hij er zelf wel aan móést hebben deelgenomen, dachten enkele piloten. Via een Transavia-chef kwam het verhaal een paar jaar later terecht bij de nationale recherche en, via een officier van justitie, bij het Argentijnse Openbaar Ministerie. Daar waren ze blij met de veronderstelde bekentenis van de moordpiloot, omdat er verscheidene strafrechtelijke onderzoeken liepen naar martelingen en verdwijningen ten tijde van de junta.

Probleem was wel dat Poch – die sinds 1988 voor Transavia werkte – in 1995 het Nederlanderschap had verkregen. Tussen Nederland en Argentinië bestaat er geen uitleveringsverdrag. Om die juridische hobbel te nemen verzonnen Argentijnse en Nederlandse magistraten een list. Via Spanje, dat wel kon uitleveren, belandde Poch alsnog in een Argentijnse cel. Als morgen het vonnis wordt gewezen heeft hij, op enkele dagen na, 3.000 dagen in voorarrest gezeten.

Niet alleen de verdachte, maar ook de Nederlandse ‘aanklagers’ van Julio Poch snakken naar het vonnis. De piloten voelen zich bedonderd door de politie en het OM en sommigen kampen met psychische klachten. In december 2008 kregen de piloten een telefoontje of ze even een verklaring wilden komen afleggen over Poch, bij de nationale recherche in Hoofddorp. Daar was ook de Argentijnse onderzoeksrechter Sergio Torres bij. „We kregen te horen dat ze duizenden documenten aan bewijsmateriaal hadden tegen Poch. Onze verklaringen zouden alleen als aanvullend bewijsmateriaal dienen”, zegt piloot Edwin Reijnoudt Brouwer. Hij dacht zijn „burgerplicht” te vervullen en vertelde over het ongezellige etentje. Daarna hoorden ze nooit meer iets van het Nederlandse en Argentijnse OM. Wel zagen ze tot hun verbazing dat Poch in 2009 werd opgepakt en merkten ze dat er tijdens de jarenlange strafzaak geen verder bewijs opdook.

Finale

Maandagavond is de Nederlandse advocaat Geert-Jan Knoops met partner Carry Hamburger naar Argentinië gevlogen om het vonnis bij te wonen. De strafpleiter assisteert de Argentijnse advocaat van Poch, Gerardo Ibañez, al zeven jaar maar heeft Poch zelf nog nooit gezien. Nederland weigert rechtsbijstand te betalen. Gesponsord door piloten die vinden dat justitie Poch oneerlijk heeft behandeld, kan Knoops nu toch de finale bijwonen.

Knoops en Poch zullen – als de laatste wordt vrijgesproken – ongetwijfeld de megaclaim bespreken die ze tegen de Nederlandse staat willen indienen wegens onrechtmatig handelen. Misschien dat er in die procedure dan ook nog antwoord komt op vragen als: waarom ‘overhandigde’ het OM de Nederlander Poch aan de Argentijnse justitie, zonder het bewijs te kennen? En waarom besloot de verantwoordelijke officier van justitie, Ward Ferdinandusse, Poch destijds niet gewoon in Nederland te vervolgen wegens gedwongen verdwijningen?

Poch kan, als hij wordt vrijgesproken, niet meteen naar Nederland vliegen; eerst moet hij een nieuw paspoort aanvragen. „Dat kan pas als hij definitief wordt vrijgesproken”, kreeg Poch volgens Lokhorst van de Nederlandse ambassade in Buenos Aires te horen. De afwikkeling van de aanvraag duurt vijf dagen. Maar volgens Buitenlandse Zaken kan Poch een tijdelijk reisdocument (laissez-passer) aanvragen, dat direct ingaat. „We staan voor de heer Poch klaar”, aldus een woordvoerder.

    • Marcel Haenen