Column

Merkels favoriet is DDR-klassieker

Peter de Bruijn

‘Die Legende von Paul und Paula’ is de favoriete film van bondskanselier Angela Merkel. Peter de Bruijn probeert te achterhalen waarom.

Misschien heeft Angela Merkel de film weer eens in de dvd-speler gedaan, in de huidige tijden van politieke crisis in Duitsland. De lievelingsfilm van de taaie bondskanselier is de DDR-klassieker Die Legende von Paul und Paula van regisseur Heiner Carow, die een nette dvd-uitgave kreeg op het label Filmwerke. Als favoriete film aller tijden noemde Merkel ook wel eens het ook al zo romantische Out of Africa (1985) – met Robert Redford en Meryl Streep. Maar haar liefde voor Die Legende von Paul und Paula lijkt toch dieper te gaan.

Dat bleek vier jaar geleden op een filmavond in Berlijn waar de politica haar favoriete film mocht vertonen. Merkel was weer „helemaal onder de indruk” van de film, vertelde ze destijds na afloop. Ze had Die Legende von Paul und Paula niet meer teruggezien sinds ze de film als scholier voor het laatst zag in 1973.

Een film die zich afspeelde in een voor haar herkenbare wereld, die de alledaagse werkelijkheid van het leven in de Arbeiders- en Boerenstaat toonde, dat was in de bioscopen van Oost-Duitsland niet eerder vertoond, vertelde Merkel. „Kijk eens naar die trappenhuizen!”

Toch was het niet zozeer het realisme, als wel de lofzang op de fantasie, het verlangen en de verbeelding die de film destijds zo bijzonder maakten. En een tikje subversief. Paula (Angelica Domröse) heeft een nederige baan in een winkel en is al gezegend met twee kinderen uit eerdere relaties, die op niets uitliepen. Is dit het dan? Ze besluit een laatste gok te wagen en begint een verhouding met Paul (Winfried Glatzeder). Hij zit wat hoger in de boom, met zijn baan in het middenkader, maar hij wil zijn liefdeloze huwelijk niet achter zich laten vanwege zijn zoon. Paula tegen Paul: „We laten het duren zolang als het duurt. We doen er niks voor en ook niks tegen. We gaan ons niet allerlei stomme dingen afvragen.”

Tegen de achtergrond van het nog steeds gehavende Oost-Berlijn beleven ze hun grote avontuur, met kleurrijke surrealistische scènes die zich in het hoofd van de geliefden afspelen. Regisseur Carow heeft duidelijk goed naar de films van François Truffaut gekeken, zowel voor de alledaagse setting als de contrasterende hang naar surrealistische romantiek.

Vrijheidsdrang

Met Die legende von Paul und Paula bereikt de vrijheidsdrang van nouvelle vague met enige vertraging alsnog de DDR. Het partijkader was er niet van gecharmeerd. Staatshoofd Erich Honecker moest er persoonlijk aan te pas komen om de film vrij te geven. ‘Vooral geschikt voor jonge mensen’, luidde zijn oordeel. Dat klopte. De film groeide uit tot een van de grootste filmhits in de DDR-geschiedenis, met drie miljoen bezoekers.

In de jaren negentig werd de film opnieuw vereerd – nu als boegbeeld van de ‘Ostalgie’, die na de val van de Muur om zich heen greep. De film laat vooral zien hoe ongelooflijk lang de weg is die de Duitsers en Merkel hebben afgelegd. De wereld van Paul en Paula is al lang verdwenen, toch is veertig jaar ook weer niet zo verschrikkelijk lang geleden. In weiter Ferne, so nah! heet dat met een andere Duitse film.