Gesprek CDU-SPD onder druk door onkruidverdelger

Grote ‘Koalition’

Na de mislukking met FDP en Grünen is CDU/CSU voor een coalitie nu afhankelijk van de SPD. De stem in Brussel van een CSU-minister vóór glyfosaat dreigt roet in het eten te gooien.

Demonstranten in Brussel, maandag, tegen voortgezet gebruik van de onkruidverdelger glyfosaat. Foto Emmanuel Dunand/AFP

Nog voor donderdag in Berlijn de eerste gesprekken tussen CDU/CSU en SPD beginnen over de vorming van een nieuwe coalitie, is de sfeer al danig verziekt. De SPD voelt zich bedrogen door minister van Landbouw Christian Schmidt (CSU).

Schmidt zorgde er maandag voor dat Duitsland in Brussel onverwachts vóór een Europees besluit stemde dat het gebruik van het omstreden onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat nog vijf jaar toestaat. Maar binnen de demissionaire Duitse regering bestond daarover geen overeenstemming. Minister van Milieu Barbara Hendricks (SPD) had dat Schmidt kort voor de stemming ook nog laten weten. Als de regering verdeeld is over Europese kwesties, onthoudt zij zich in Brussel doorgaans van stemming.

De kwestie liep dinsdag zo hoog op, dat bondskanselier Angela Merkel (CDU) zich genoodzaakt zag haar minister van Landbouw hard op de vingers te tikken voor zijn eigenmachtig optreden. De SPD had verklaard dat de kwestie „een ernstige vertrouwensbreuk” betekende. In de media werd de vraag opgeworpen of Merkel op de hoogte was van Schmidts besluit om voor verlenging te stemmen. Of had ze haar mensen soms niet meer onder controle, zoals de fractieleider van de SPD in de Bondsdag, Andrea Nahles, opperde.

Lees ook: vijf vragen over glyfosaat, ook bekend als ‘Roundup

Mogelijk pas 2018 echt coalitiegesprek

Nu Duitsland meer dan twee maanden na de verkiezingen nog altijd geen nieuwe regering heeft, is het voor Merkel van groot belang dat de besprekingen met de SPD deze week goed van start gaan. Daarom riep ze de partijen maandag ook op die gesprekken „in een geest van ernst, betrokkenheid en redelijkheid te voeren”. In Berlijn houdt men er rekening mee dat de formatie-onderhandelingen pas in het nieuwe jaar echt van start gaan.

Op 19 november mislukte Merkels poging een regering te vormen van CDU, CSU, FDP en Groenen. Met grote tegenzin had SPD-leider Martin Schulz daarop besloten gehoor te geven aan een dringende oproep van president Frank-Walter Steinmeier om met de christen-democraten te gaan praten. Na de verkiezingen had Schulz herhaaldelijk gezegd dat zijn partij juist niet weer in zee zou gaan met Merkel, maar voor de oppositie zou kiezen.

Een groot deel van de SPD staat nog afwijzend staat tegenover een nieuwe ‘Grote Coalitie’ met CDU/CSU. Dat maakt het voor Schulz tot een heikele onderneming om daarover donderdag, onder leiding van Steinmeier, toch een gesprek te beginnen met de christen-democraten. Extra lastig wordt het nu zijn partij in de demissionaire regering zo duidelijk gebruuskeerd is door een minister van de christen-democraten. Schmidts partij CSU, de Beierse zusterpartij van de CDU van Merkel, staat van oudsher op de bres voor de boeren.

Merkel probeerde de zaak te sussen door Schmidt te berispen. Hij had gehandeld tegen de regels waarmee de regering werkt, zei ze, en „zoiets mag zich niet herhalen”. De minister, die zei op eigen houtje gehandeld te hebben, lijkt niet voor zijn baan te hoeven vrezen.

SPD eiste ontslag CSU-collega

Maar milieuminister Hendricks, die eerder op de dag had aangedrongen op het ontslag van Schmidt, zei dat Merkel nog steeds „maatregelen moet nemen die het vertrouwen herstellen”.

Merkel zei ook dat ze het inhoudelijk meer eens is met Schmidt, dat glyfosaat nog vijf jaar toegestaan moet worden, dan met Hendricks. Overigens toonden de producenten van glyfosaat zich niet tevreden over het Europese besluit, maar „diep teleurgesteld” dat de nieuwe vergunning „maar voor vijf jaar wordt verstrekt”, aldus een verklaring van het Amerikaanse Monsanto en andere glyfosaatproducenten.

De Duitse chemiereus Bayer, dat zegt zelf geen glyfosaat te maken, staat op het punt Monsanto voor ruim zestig miljard dollar over te nemen. In Duitsland is die transactie omstreden, niet alleen vanwege de weerstand tegen Monsanto-producten die schadelijk zouden zijn voor de natuur, maar ook omdat van de fusie kostbare imagoschade voor het Duitse concern wordt gevreesd.