Kamer weigert publieke omroep tegemoet te komen

Mediabegroting

De publieke omroep gaat minder geld verdienen met reclame. Dat gaat het kabinet niet compenseren, zo bleek na het Tweede Kamerdebat over media.

Minister Arie Slob (Media, Christenunie) ANP/ Bart Maat

De Tweede Kamer steunt minister Arie Slob (Media, CU) in zijn plan om de overheidssteun voor de publieke omroep NPO per 2019 met 60 miljoen euro te verlagen naar 740 miljoen. Deze verlaging is een gevolg van een terugval in reclame-inkomsten.

Zo bleek maandag bij de behandeling van de mediabegroting in de Tweede Kamer. De NPO moet dit gat in de begroting maar zelf oplossen, zo vindt Slob, en zo vindt ook een ruime meerderheid van de Kamer. Slob was resoluut: „Ik ben niet van plan om hier op mijn begroting ruimte voor te maken. Dat zou ten koste gaan van onderwijs.”

Slob maakte op 17 november bekend dat de omzet van de Ster (het reclamebedrijf van de omroep) onverwachts scherp daalt. De Ster-inkomsten waren begroot op ongeveer 200 miljoen euro, maar zullen volgens Slob komend jaar 28 miljoen lager uitvallen, oplopend tot zestig miljoen in 2020. Slob wil het gat voor de jaren 2016, 2017 en 2018 nog vullen uit de reservepot Algemene Media Reserve (AMr), maar die raakt snel leeg. De daling is onderdeel van een grotere verschuiving in de reclamewereld: steeds meer geld voor onlinereclame ten koste van reclame in de klassieke media als kranten en tv.

Lijk in de kamer

Diverse partijen vragen zich af of de tegenvaller wel een echte verrassing is. Slob baseert zich op een rapport van adviesbureau EY, dat in september klaar was; vóór het regeerakkoord, waarin staat dat de NPO niet hoeft te bezuinigen. Is dit een „lijk in de kamer” (Bosma, PVV) dat voor Slob is achtergelaten door zijn voorganger, staatssecretaris Sander Dekker (Media, VVD)? Kamerlid Peter Kwint (SP): „Ik zou me genaaid voelen.” Slob ontkende dat er „een stinkend konijn uit de hoed” was gekomen, zoals De Telegraaf het verwoordde. Slob: „Ik ben pas 26 oktober aangetreden. Men wist wel dat er ergens een keer een kantelpunt zou gaan komen, maar dat dat zo snel zou komen en deze omvang zou hebben, was gewoon niet te voorzien. De omvang is pas echt duidelijk geworden nadat EY zijn rapporten bij ons heeft ingeleverd.” Volgens Slob was dat in oktober.

Ook de nieuwe tarieven van de Ster werden kort besproken. De Ster heeft diverse bonussen voor mediabureaus (reclame-makelaars) en kortingen voor grote klanten afgeschaft. Volgens Slob om „een helder prijsbeleid” te krijgen waar „kleine adverteerders” van zouden profiteren. De adverteerders zijn hier boos over. Volgens mediabureau GroupM zal dit nieuwe prijsbeleid leiden tot een uittocht van grote adverteerders, waardoor de inkomsten nog sneller dalen dan Slob denkt. GroupM voorziet voor volgend jaar al een daling van 40 miljoen. Slob sprak nog de hoop uit dat de tv-reclamemarkt zal aantrekken. Kamerlid Martin Bosma (PVV) vond dit net zo waarschijnlijk als dat „de hoofdprijs van de Postcodeloterij op het Mediapark zal vallen”.

Marktverstoring

Sommige Kamerleden zagen wel iets in het verruimen van de mogelijkheden voor de NPO om online te adverteren, zodat de omroep zelf meer kan verdienen, maar Slob wees erop dat de NPO dan nog meer in de wielen zou rijden van commerciële mediabedrijven die op de online markt actief zijn. In een open brief aan de minister wordt deze marktverstoring ook gehekeld door de vijf hoofdredacteuren van de grote landelijke kranten (AD, Telegraaf, Volkskrant, NRC, Trouw). Zij roepen de minister op om de online activiteiten van de NPO meer te begrenzen.

Alleen de linkse oppositiepartijen GroenLinks, SP en PvdA vroegen of de minister niet toch middelen kon vinden. Kamerlid Harry van der Molen van regeringspartij CDA hield de deur op een kleine kier: „Het CDA trekt niet op voorhand de portemonnee.” GroenLinks en SP leek dit een goed moment om het oude ideaal op te halen van een reclamevrije publieke omroep. Mede omdat de NPO nu te afhankelijk zou worden van de „de grillen van de reclamewereld”. Slob zag er niets in: „Al zou dat je ideaal zijn, dan ben je het financiële probleem alleen maar aan het vergroten.”

NPO is teleurgesteld

Shula Rijxman, de bestuursvoorzitter van de NPO die bij het debat aanwezig was, reageerde na afloop teleurgesteld: „Ik ben blij met de warme woorden van Arie Slob over de publieke omroep, maar hij geeft wel een dubbele boodschap: hij pleit voor een sterke publieke omroep, maar hij geeft niet de bijbehorende middelen. Zo worden we juist nog afhankelijker van reclame.”

Rijxman hoopt de fikse korting op te vangen door meer geld te vragen aan de tv-distributeurs (nog te onderhandelen), uit geld van speciale heffingen voor Google en Facebook (een nog niet gerealiseerd Europees plan) en door de omroepen meer te laten samenwerken op het gebied van ICT, verkoop, marketing en online activiteiten. De verkoop van programma’s, door een net opgerichte NPO-afdeling, aan buitenlandse omroepen of online videodiensten zal volgens haar niet genoeg opleveren: „Ik ben tv-producent geweest en ik weet dat je het verdomd goed moet doen om daar geld aan te verdienen.”

Correctie: in een eerdere versie zei minister Slob: “Niemand wist dit. We wisten dat de reclame-inkomsten zouden dalen, maar de omvang is pas echt duidelijk geworden in oktober.” Dat is veranderd in het correcte citaat: “Men wist wel dat er ergens een keer een kantelpunt zou gaan komen, maar dat dat zo snel zou komen en deze omvang zou hebben, was gewoon niet te voorzien. De omvang is pas echt duidelijk geworden nadat EY zijn rapporten bij ons heeft ingeleverd.” Volgens Slob was dat in oktober.

    • Wilfred Takken