De vlieg blijkt een echte bacteriebom

Ziekteverwekkers

Dat vliegen ziekten kunnen overbrengen, was bekend. Nu blijkt dat ze wel heel veel soorten bacteriën op hun poten en vleugels dragen.

De huisvlieg (Musca domestica) draagt vele ziektekiemen bij zich, maar hoe die deze overdraagt is onduidelijk. Foto Istock

Huisvliegen en bromvliegen kunnen via hun poten ziekmakende bacteriën overdragen. En op zowel hun poten als hun vleugels bevindt zich een grotere variatie aan bacteriën dan op de kop, het borststuk of het achterlijf. Dat schreef een groep biologen vrijdag in het tijdschrift Scientific Reports. Ze onderzochten buiten- en binnenkant van 53 huisvliegen en 63 bromvliegen op de variatie aan bacteriën, het zogeheten microbioom. Tot voor een jaar of vijf was zulk onderzoek onmogelijk, omdat de meeste bacteriën nog niet kunnen worden opgekweekt in het laboratorium. Maar tegenwoordig worden al die soorten makkelijk getypeerd, door hun DNA te sequencen.

Van huisvliegen is bekend dat ze zeker honderd ziekten kunnen overdragen op mensen, dieren en planten. Voorbeelden bij mensen zijn cholera, tyfus, tuberculose en lepra. De vliegen leven op rottend organisch materiaal, uitwerpselen of karkassen en leggen daar ook hun eitjes in. Ze kunnen daar allerlei bacteriën oppikken. „Maar hoe groot de rol van vliegen precies is in de overdracht van ziektes, is heel moeilijk vast te stellen”, zegt medisch entomoloog Sander Koenraadt van de Wageningen Universiteit. Hij was niet bij het nu gepubliceerde onderzoek betrokken.

Open riolen en latrines

De 116 vliegen voor dit onderzoek waren verzameld in Brazilië, de VS en Singapore, in de natuur, op het platteland en in een stadse omgeving. Uit het onderzoek blijken de soorten bacteriën op de huisvliegen en de bromvliegen voor 55 procent overeen te komen. Daaronder bevonden zich soorten die bij de mens infecties veroorzaken van huid, longen, urinewegen, darmen.

De biologen vonden 114 soorten die uniek waren voor de huisvliegen en 79 voor de bromvliegen.

Zo troffen ze op de poten van 15 bromvliegen Helicobacter-bacteriën aan, onder meer de soort Helicobacter pylori. Die kan bij de mens zweren en kanker in de maag veroorzaken. Al deze 15 bromvliegen kwamen uit Brazilië. Volgens de wetenschappers hebben ze de bacterie opgepikt in open riolen of latrines.

Naar de exacte manier waarop vliegen bacteriën overdragen is weinig onderzoek gedaan, zegt Koenraadt. Het idee is dat het gaat via hun uitwerpselen, die bijvoorbeeld op vers voedsel belanden. Een andere optie is contact via een lichaamsdeel. „Je kunt makkelijk bedenken dat vliegen via hun poten ziekteverwekkers verspreiden”, zegt Koenraadt. „De ene keer loopt een vlieg in een koeienvlaai, en de volgende keer over een broodje in een voedselkraam. Maar dat ook echt aantonen is een ander verhaal.”

Britse onderzoekers toonden vorig jaar aan dat de huisvlieg via zijn poten de bacterie Clostridium difficile kan overdragen. De vliegen liepen eerst door een petrischaaltje met op de bodem sporen van de bacterie. Daarna liepen ze door een petrischaaltje met een steriele bodem. Daarop groeiden na verloop van tijd kolonies van C. difficile.

In het nu gepubliceerde onderzoek toonden de wetenschappers op een soortgelijke manier aan dat bromvliegen via hun poten de bacterie E.coli kunnen overdragen. Het wandelpatroon van de vliegen matchte mooi met dat van de bacteriekolonies.

Vissen- en kippenvoer

De onderzoekers concluderen dat in de toekomst, bij ziekte-uitbraken, vliegenpoten op bacteriën kunnen worden gescreend.

In de toekomst kunnen bij ziekte-uitbraken, vliegenpoten op bacteriën worden gescreend.

„Of je onderzoekt in ziekenhuizen eens een keer wat er allemaal op de poten van vliegen zit die je daar vangt”, zegt Leo Beukeboom, hoogleraar evolutionaire genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen. Hij bracht samen met een groep andere onderzoekers drie jaar geleden het genoom van de huisvlieg in kaart. Beukeboom noemt het nu gepubliceerde onderzoek „erg interessant”. Volgens hem laat het ‘mooi zien hoeveel micro-organismen vliegen wel niet bij zich dragen, en hoe die kunnen worden overgedragen’.

Beukeboom zegt dat hij bezig is een bedrijf op te zetten dat vliegen kweekt voor verwerking in vissen- en kippenvoer. „Maar zo’n onderzoek laat zien dat je daar wel voorzichtig mee moet zijn. Want je wil geen ziektes introduceren.”

Uit het onderzoek blijkt ook dat de specifieke bacteriesamenstelling op vliegen een afspiegeling is van het milieu waarin de insecten leven. Zo troffen de wetenschappers bij een huisvlieg een bacterie aan die een huidziekte bij zalm kan veroorzaken. De vlieg was gevangen bij een Braziliaanse boerderij, vlakbij een meer met veel vrijetijdsvisserij.

    • Marcel aan de Brugh