‘Athene wil afschrikken’

Andreas Pottakis

Er zitten veel meer mensen in de identificatiecentra op de Griekse eilanden dan er plaats is.

Afrikaanse migranten aan boord van Aquarius van SOS Méditerranée en Artsen zonder Grenzen, op 1 september, voor de haven van Pozzallo op Sicilië. Foto Darko Bandic/AP

Andreas Pottakis windt er geen doekjes om: bij de opvang van asielzoekers moet worden vastgesteld „dat onze regering niet werkt volgens de standaarden die verwacht worden van een EU-lidstaat”. Athene doet nog steeds alsof er een noodtoestand is. „Ze reageren in plaats van dat ze plannen en daarnaar handelen.” In de identificatiecentra op Lesbos, Kos, Chios, Samos en Leros zitten vier tot vijf keer zoveel mensen als waar eigenlijk plaats voor is. „We maken ons grote zorgen, omdat de winter er weer aankomt.”

Pottakis is de Griekse ombudsman. Het dossier ‘opvang’ is een van de belangrijkste voor zijn bureau; mensen van zijn staf gaan wekelijks op de eilanden kijken hoe het gaat met de asielzoekers. Hij brengt regelmatig rapporten uit waarin te lezen is wat er allemaal misgaat met de opvang, en overlegt ook met Europese collega’s over wat er beter kan in het Europese migratiebeleid. Bij een kort bezoek aan Den Haag vertelt hij dat hij de verbazing begrijpt van eurocommissaris Frans Timmermans toen die vorige maand in Athene was. Brussel heeft in totaal 400 miljoen euro beschikbaar gesteld, maar er lijkt nauwelijks iets te zijn gebeurd.

Lees ook het verhaal over een gehucht in de Povlakte, dat worstelt met de opvang van 1.500 migranten, die in tenten de uitslag van hun asielaanvraag afwachten.

Het is opvallend dat een linkse regering als die van premier Tsipras niet méér doet. Is het een politiek probleem of een gebrek aan bestuurlijke slagkracht?

„Ik heb steeds gezegd dat het niet een puur bestuurlijk probleem is. Het is vooral een politiek issue. De Griekse regering heeft toegegeven dat ze een situatie wil scheppen die andere mensen afschrikt. Ze wil niet de levensomstandigheden verbeteren tot zo’n niveau dat andere mensen het gevoel krijgen dat naar Griekenland komen een optie is.”

Kan Griekenland dit wel aan?

„Er waren twee bronnen van fondsen, twee directoraat-generaals van de Europese Commissie, een voor economische zaken, een voor binnenlandse zaken. De eerste gaf een soort humanitaire hulp. die gewoonlijk niet wordt gegeven aan een EU-land, maar aan derde landen. Hun fondsen gaan direct naar de ngo’s, omdat dat geld niet beheerd kan worden door nationale autoriteiten. Bij het DG Binnenlandse Zaken moet je de juiste bureaucratische procedures volgen om de EU-fondsen te krijgen. Je moet een dienst hebben die al die aanvragen kan indienen. In Griekenland is dit bureau drie keer verplaatst, van het ene naar het andere ministerie. Daardoor kon het in feite niet werken. Griekenland heeft een gebrek aan bureaucratisch vermogen om het EU-geld te absorberen.”

Lees ook het bericht over de afname van het aantal Afrikanen dat naar Europa. Italië en Griekenland blijven worstelen met de migranten die er al zijn.

Is er ook een gebrek aan beleid?

„Er zijn verschillende fases. Vóór 2015 kwamen er ook wel mensen, maar dat ontkenden we. Er was geen probleem. De tweede fase was De toestroom in 2015 was een soort explosie waarmee de Griekse autoriteiten niet konden of wilden omgaan. Het was aanvankelijk een laissez-passer-beleid: laat ze maar doorreizen. Pas toen de Balkanroute dichtging, realiseerde de regering zich dat ze een plan moest hebben. We hebben onschatbare tijd verloren. Er waren ook geen structuren. In 2013-14 was er maar één identificatiecentrum, in het noorden. De regering moest uit het niets nieuwe asieldiensten opzetten. Dat duurde langer dan nodig was. Nog steeds is er geen algemeen plan. Het ontbreekt aan competente managers. We weten niet wat nodig is om de situatie goed aan te pakken. Soms is er ook onwil om te delegeren, willen mensen alles dicht bij zichzelf houden. Dat is niet efficiënt.”

Meer betrokkenheid zou goed zijn, dat geldt voor alle landen aan de periferie van Europa.

Hoeveel asielzoekers zijn er nu in Griekenland?

„De officiële statistieken zeggen dat er ongeveer 60.000 mensen zijn. Ongeveer 20.000 van hen worden verzorgd door UNHCR. Die regelen huizen, voedsel en dergelijke. Ongeveer 15.000 zitten er in verschillende kampen op het vasteland, ongeveer 15.000 zitten er op de eilanden. En dan zijn er ongeveer 10.000, volgens de officiële statistieken, van wie de Griekse autoriteiten niet weten waar ze zitten.”

Onder de Turkije-deal zou Griekenland mensen die geen recht hebben op asiel terugsturen naar Turkije. Het lijkt alsof dat vrijwel nooit gebeurt.

„Dat is niet waar. Er is bijvoorbeeld een wekelijkse operatie vanaf Lesbos, meestal op donderdag. In totaal gaat het om een twintigtal mensen per keer. En nu het Hooggerechtshof een claim van Syriërs heeft verworpen dat Turkije geen veilig land is, kan het zijn dat er meer mensen worden teruggestuurd. Misschien worden dat er snel meer, want er was veel vertraging bij het hoger beroep. Bij het Hooggerechtshof diende een zaak van Syriërs die stelden dat Turkije geen veilig land is om naar teruggestuurd te worden. Vorige maand stelde het hof hen in het ongelijk. Lagere rechtbanken wachtten op dit vonnis voordat ze zelf uitspraak deden, en het kan zijn dat er nu meer mensen worden teruggestuurd.”

Kranten schrijven dat er een informeel akkoord is met Duitsland om de aanvragen wegens gezinshereniging te vertragen.

„Dit is niet ontkend door de Duitse autoriteiten of door de Griekse regering.”

Pleit u voor meer hulp uit Europa?

„We hebben al veel hulp gekregen, bijvoorbeeld bij de identificatie. Meer betrokkenheid zou goed zijn, dat geldt voor alle landen aan de periferie van Europa. Maar het gaat ook om de richting. De focus van de EU is nu op terugkeer en detentie. Maar je praat over mensen die niets hebben misdaan. Het zijn geen criminelen. Als ze een aanvraag hebben ingediend worden ze nu voor langere tijd vastgehouden, want als die aanvraag wordt afgewezen, moeten de autoriteiten weten waar ze zijn. We moeten hier een betere balans in vinden. Je kunt niet mensen zo lang in detentie laten zitten. Natuurlijk moet je mensen kunnen terugsturen wanneer hun aanvraag is verworpen, maar dat moet op een menselijke manier. Wij zijn Europeanen, we hebben een cultuur, een beschaving hoog te houden.”

Lees ook het verhaal over ooggetuigen die vertellen hoe een reddingsactie uitliep op een dramatische confrontatie met de Libische kustwacht. Die bekogelde hen zelfs met aardappels.