Recensie

Lichtensteins oeuvre is één grote ode aan de schilderkunst

Tentoonstelling Popkunstenaar Roy Lichtenstein was de meester van de reproductie. In het Moco Museum in Amsterdam zijn nu tientallen van zijn prenten te zien, plus één echt schilderij.

Links: een 3D-installatie van Lichtensteins Bedroom at Arles. Rechts: Sweet Dreams Baby uit 1965. Beelden Estate of Roy Lichtenstein

Er hangt maar één origineel schilderij op de tentoonstelling van Roy Lichtenstein in het Moco Museum, het particuliere museum van de Amsterdamse galeriehouders Lionel en Kim Logchies aan het Museumplein. Dat doek is Puzzle Portrait uit 1978, een fraaie, kubistische ode aan Picasso met typische Lichtenstein-stippels, afkomstig uit een privécollectie. Ernaast prijkt een kleine voorstudie, ook een uniek werk, dat jarenlang in het MoMA in New York heeft gehangen. Verder bestaat de tentoonstelling uit tientallen litho’s en zeefdrukken, die meestal in hoge oplages zijn vervaardigd.

Maar in dit geval is dat gebrek aan originele kunstwerken geen groot gemis. Roy Lichtenstein (1923-1997) was de meester van de reproductie. Hij was één van de eerste Amerikaanse popkunstenaars die zich, in de vroege jaren zestig, bestaande beelden toe-eigende. Een paar jaar vóór Andy Warhol jatte hij al plaatjes uit reclames en stripboeken, die hij uitvergrootte tot fikse schilderijen. Lichtenstein transformeerde kopieën tot originelen en andersom. En dat alles in zijn kenmerkende, grafische stijl, met dikke zwarte lijnen tussen de primaire kleurvlakken. Die vlakke stijl leende zich weer uitstekend voor reproducties - op T-shirts, op tassen, op koffiemokken – zo is in de museumwinkel te zien.

Lasting Influence, heet de tentoonstelling, die is samengesteld door de Italiaanse curatoren Gianni Mercurio en Mirta d’Argenzio. Als Pop Art-kunstenaar had Lichtenstein grote invloed op de generatie na hem: op kunstenaars als Richard Prince en Jeff Koons, die net als hij schaamteloos bestaande beelden uit de consumptiemaatschappij tot kunst verhieven. Maar hoe die invloed op de kunst van nu precies vorm heeft gekregen, krijgen we niet te zien op deze tentoonstelling. In het Moco is het vooral fijn plaatjes kijken, nieuwe inzichten over Lichtensteins werk hoef je er niet te verwachten. Ook de catalogus bestaat grotendeels uit een verzameling bestaande teksten.

Reflections on Girl (1990), 115 x 139 cm. Beeld Estate of Roy Lichtenstein

Zelf liet Lichtenstein zich inspireren door bekende kunsthistorische voorbeelden: van Monet tot Van Gogh en van de surrealisten tot de abstract-expressionisten. Picasso en Cézanne waren zijn grote helden. Wie nu door de kleine kamers en gangen van de museumvilla loopt, langs series als ‘Still Lifes’ en ‘Landscapes’, ziet dat Lichtensteins oeuvre één grote ode is aan de schilderkunst. In zijn serie ‘Brushstrokes’, voor het eerst gemaakt in 1965, plaatste hij de penseelstreek op een voetstuk door hem uit te knippen en te isoleren. Het was zijn manier om de grootse schildergebaren van kunstenaars als Willem de Kooning te eren.

Stripheldinnen

De inrichting van de expositie is poppy, met felgele en knalblauwe wanden waarop tekstballonnetjes geschreven staan. De zaal waar de late serie ‘Reflections’ (1990) getoond wordt, is met folie omgetoverd tot een waar spiegelpaleis. In die serie blikte Lichtenstein terug op zijn vroege stripheldinnen. Het is alsof de iconische werken zijn ingelijst achter glas en de voorstelling gedeeltelijk aan het zicht wordt onttrokken door de weerspiegeling. De kunstenaar speelde hier een humoristisch spel met dieptewerking – als een moderne variant op het aloude gezichtsbedrog in hyperrealistisch geschilderde trompe-l’oeils.

Sweet Dreams Baby uit 1965. Beeld Estate of Roy Lichtenstein

Datzelfde spel met diepte speelt een rol in de bijzondere serie collages die Lichtenstein halverwege de jaren zestig maakte met het materiaal Rowlux, een soort plasticfolie dat het licht alle kanten op strooit. Prachtige kleine kijkdoosjes zijn het, deze zeegezichten waarbij je oog via het golvende plastic richting horizon wordt getrokken. „Een soort kant-en-klare natuur”, zo noemde Lichtenstein Rowlux-folie. „Het lijkt diepte te hebben, zoals water of lucht. Je krijgt briljante reflecties (…) zoals bij echt water dat echt zonlicht weerkaatst.” Het is jammer dat deze pareltjes van kunstwerken zijn weggestopt in een verduisterd kelderzaaltje en niet kunnen schitteren zoals Lichtenstein het ooit voor ogen had.

    • Sandra Smallenburg