In Abidjan gebeurt het voor Rutte

Migratie Het kabinet wil greep krijgen op migratie. Dat begint op de EU-Afrika-top, die deze woensdag begint in Ivoorkust.

Foto Darko Bandic/AP

Met liefst drie bewindslieden is Nederland deze week vertegenwoordigd op de grote EU-Afrika-top waar over migratie gesproken wordt. Behalve premier Rutte (VVD) zullen de ministers Zijlstra (Buitenlandse Zaken, VVD) en Kaag (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, D66) aanwezig zijn in Abidjan (Ivoorkust). Het gaat dan ook over een onderwerp waarover de minister-president bij de presentatie van Rutte III vorige maand zei: „Hieraan gaat het kabinet heel veel doen.”

Eindelijk greep krijgen op migratie is een van de belangrijkste doelen die de coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zich heeft gesteld. In het regeerakkoord heeft het vluchtelingen- annex migratieprobleem een apart hoofdstuk gekregen: ‘Menswaardig en effectief migratiebeleid’.

Maar wat kan een Nederlands kabinet bijdragen aan de oplossing van een vraagstuk dat alleen maar internationale dimensies heeft?

De richting die het kabinet voorstaat is duidelijk: voorkomen dat vluchtelingen naar Europa gaan om vervolgens na een slepende procedure weer te worden teruggestuurd. Het kabinet wil migratieovereenkomsten sluiten met veilige landen in Noord-Afrika waar ter plekke wordt beoordeeld of mensen recht hebben op asiel.

Minister Zijlstra zei in de Tweede Kamer dat die veilige landen er nu niet zijn. Volgens hem is in het regeerakkoord slechts opgeschreven onder welke voorwaarden overeenkomsten kunnen worden gesloten. Hij ziet het als zijn taak om hier „werk van te maken”, maar gaf toe dat dit „niet gemakkelijk” zal zijn. De Europese Unie is in gesprek met Ethiopië, Niger, Nigeria, Mali en Senegal.

Er zitten veel meer mensen in de identificatiecentra op de Griekse eilanden, dan er plaats is. Lees een interview van buitenlandredacteur Marc Leijendekker met de Griekse ombudsman.

Kansen in eigen land

Nog ambitieuzer is het plan om de beweegredenen voor migratie weg te nemen. „Investeringen zijn nodig om economische en rechtsstatelijke omstandigheden in landen van herkomst te verbeteren om kansen in eigen land te verbeteren”, zegt het regeerakkoord. Het is een vertaling van de aloude ontwikkelingshulpwet die zegt dat „als we het niet gaan brengen, zij het komen halen”.

Daarvoor wil Nederland ontwikkelingssamenwerking meer richten op het bestrijden van armoede, tegengaan van klimaatverandering, versterken van economieën en het bevorderen van de rechtsstaat in de landen die mensen ontvluchten. „Het bieden van perspectief is de beste manier om irreguliere migratie tegen te gaan”, zei minister Kaag vorige week in de Kamer.

In Ivoorkust is deze week te zien hoe ingewikkeld dat is. Het is de bedoeling dat vertegenwoordigers van de 28 lidstaten van de Europese Unie en 55 Afrikaanse landen na hun tweedaagse vergadering in de slotverklaring afspraken presenteren over nauwere politieke samenwerking, investeringen, vrede en veiligheid en goed bestuur.

Een gehucht in de Povlakte worstelt met de opvang van 1.500 migranten, die in tenten de uitslag van hun asielaanvraag afwachten. Lees een reportage van buitenlandredacteur Marc Leijendekker.

Kerndoel van het kabinet en de EU is dat vluchtelingen eerder worden tegengehouden en teruggestuurd: naar hun eigen land als de reden om te vluchten als onvoldoende wordt beoordeeld, of als dat wel zo is, naar zogeheten ‘veilige landen’ bij hen in de buurt.

Daarbij kan het uit 1951 stammende VN-Vluchtelingenverdrag een obstakel zijn. Artikel 33 zegt dat vluchtelingen niet mogen worden teruggestuurd naar het land waar zij vandaan komen als zij het gevaar lopen te worden vervolgd.

Het kabinet wil laten onderzoeken of dit Verdrag niet moet worden aangepast nu de omstandigheden door „de aard en de omvang van de wereldwijde asielmigratie (…) drastisch veranderd” zijn. Maar voor wijzigingen is de steun van zeer veel landen nodig. Ook hier dus: het kabinet kan zijn ambities alleen waarmaken als de wereld meewerkt, Europa en Afrika voorop.

Luister ook naar podcast Haagse Zaken #10: Waarom Nederlands migratiebeleid weinig zin heeft: