Zwarte Piet minder traditioneel

Sinterklaasfeest

Ondanks alle heibel voltrekt het Sinterklaasfeest zich in betrekkelijke rust. Het enthousiasme voor het Piet- debat neemt af.

Een Amsterdamse schoorsteenpiet in een nieuwe outfit. Foto Jeroen Jumelet / ANP

Als je tv-presentator Humberto Tan hoort zeggen dat hij niet meer zonder beveiliging de RTL-studio verlaat sinds hij twee jaar geleden in de uitzending zei dat het uiterlijk van Zwarte Piet moet veranderen. Als je leest dat het slot op de deur van een Sinterklaashuis in Dordrecht is dichtgelijmd omdat daar traditionele Zwarte Pieten komen. Als je vaststelt, zoals NRC heeft gedaan, dat op de dag van de landelijke Sinterklaasintocht voor- en tegenstanders van Zwarte Piet tussen 11 en 12 uur ’s ochtends zo’n tweeduizend tweets op elkaar afvuurden, zonder enige vorm van interactie tussen beide kampen. Dan ga je haast denken dat Nederland in een cultuur-oorlog is beland die met verbaal en fysiek geweld wordt uitgevochten.

Maar vraag aan Sander van Golberdinge, directeur van Detailhandel Nederland, hoe het zit, dan zegt hij dat de hitte al een paar jaar van het debat af is. „Toen wij in 2015 pleitten voor meer begrip voor elkaars standpunt, werd ik nog voor ‘landverrader’ uitgemaakt.” Nu, zegt hij, „is onze algemene indruk dat de acceptatie groter is”. En zelfs als je het vraagt aan Donny Bonsink, de man die op Facebook een ‘uitzwaaidag’ voor politicus Sylvana Simons aankondigde, zegt die dat hij „wel begrip” heeft gekregen voor de mensen die Zwarte Piet willen veranderen. Bonsink verhuurt zichzelf als Zwarte Piet („dit jaar op 28 adressen”), maar denkt dat het „over tien jaar gedaan is met Zwarte Piet”. En het maakt hem minder uit dan toen hij zich een jaar of vijf geleden in de kwestie begon te verdiepen.

Terugkerende discussie

Zou het aan de terugkerende discussie liggen? Maakt die mensen murw? Meer bewust? Of verhardt zij de standpunten alleen maar?

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid peilt sinds 2014 de opvattingen over de figuur van Zwarte Piet. Deze week kwam het laatste rapport hierover gereed. Dan blijkt dat de discussie zelf op heel weinig enthousiasme kan rekenen. Nog maar 8 procent van de ondervraagden vindt het goed dat de discussie wordt gevoerd; dat was in eerdere jaren 10 procent. Een stabiele meerderheid van 68 procent vindt de discussie slecht. Bij 7 procent van de mensen is hierdoor hun mening gewijzigd. Binnen die kleine groep staat het merendeel positief ten opzichte van verandering van het uiterlijk van Zwarte Piet. Wat wel opvalt is dat in het afgelopen jaar het aantal mensen dat stelliger vasthoudt aan de traditionele Piet is toegenomen.

Het lijkt erop dat discussie over het Sinterklaasfeest de Nederlanders eerder stijft in hun opvattingen dan dat het hen helpt bij gedachtevorming. Het ministerie peilde ook onder Nederlanders van Surinaamse of Antilliaanse herkomst; daar zijn de meningen veel sterker beïnvloed door de discussie. „Hun opvattingen en die van de autochtone Nederlanders lopen steeds meer uiteen”, concluderen de onderzoekers dan ook.

Is dat slecht nieuws voor de mensen die Zwarte Piet als racistische karikatuur op de agenda hebben geplaatst? Zij willen Nederlanders met hun protesten tegen Zwarte Piet, maar ook met lespakketten, bewust maken van de realiteit van racisme en discriminatie. In de ministeriële peiling is 10 procent van alle Nederlanders het eens met de stelling: ‘Dat Zwarte Piet nog bestaat laat zien dat er in Nederland nog steeds discriminatie is’. Niet meer dan 13 procent beschouwt Zwarte Piet als kwetsend voor zichzelf of anderen.

Die percentages zijn en blijven misschien klein, maar Jerry Afriyie, voorman van de stichting Nederland Wordt Beter, zegt dat zonder protesten of discussie er helemaal niets was veranderd.

Want zie: volgens de onderzoekers neemt het begrip voor mensen die Zwarte Piet discriminerend vinden over de jaren toe onder zowel Nederlandse autochtonen (van 10 procent in 2014 naar 15 procent nu) als Surinaamse en Antilliaanse Nederlanders (van 32 naar 42 procent in dezelfde periode).

Het ministerie houdt deze peilingen om te zien of de polarisatie in de Nederlandse samenleving toeneemt. Dat de discussie rond Zwarte Piet daarin serieus meeweegt, blijkt wel uit het feit dat de Nationale Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) de actiegroep Kick Out Zwarte Piet (ook van onder meer Jerry Afriyie) heeft opgenomen in zijn periodieke rapportage over het ‘dreigingsbeeld’. Zij worden daarin genoemd als „relatief nieuwe extreemlinkse antiracistische actiegroepen”.

Kick Out Zwarte Piet roept veel agressie op door elk jaar te demonstreren bij de landelijke intocht. Wie zich daartegen verzet, zoals vorige week zaterdag de mensen die de demonstranten door een wegblokkade verhinderden in Dokkum te demonstreren, zegt steevast dat het „een kinderfeest” betreft en dat de demonstranten dat verpesten. Ook premier Mark Rutte bediende zich van dat argument toen hem naar de blokkade van demonstranten werd gevraagd. „Wat je niet wil, is dat kinderen geconfronteerd worden met boze demonstranten.”

De demonstranten van Kick Out Zwarte Piet zijn misschien wel boos, en zeker antiracistisch, maar ook altijd vreedzaam. Toen ze in 2015 in Amsterdam demonstreerden – aan de route van Sinterklaas, in het zicht van kinderen – was er welgeteld één arrestatie, en dat was iemand die ‘fuck de koning’ had geroepen.

Marsepein

Commotie rond de landelijke intocht ontneemt het zicht op de praktijk van alledag. En die is dat het Sinterklaasfeest zich in betrekkelijke rust voltrekt – veranderingen incluis. Daar ziet Sander van Golberdinge hoe bakkers uit zichzelf besluiten geen zwarte marsepeinen pieten meer te verkopen.

Daar schaft een gereformeerde scholengroep in Noord-Nederland Zwarte Piet af. Bestuursvoorzitter Roelof van den Berg zei vorig jaar tegen RTV Noord: „De ene helft van de ouders vindt het jammer, de andere helft heeft er geen problemen mee. Ouders hebben er wel begrip voor als ik uitleg waarom we ervoor hebben gekozen. Je wordt het niet altijd eens, maar dat hoeft ook niet.”

De praktijk is dat verandering zich langzaam voltrekt, maar ze gaat maar één richting op, en dat is die van een minder traditionele Zwarte Piet.

In een van de chatgroepen van de Sinterklaasintocht in Amsterdam – waar Zwarte Piet geheel is uitgebannen, tot aan de kroesharen pruik toe – stuurden enkele vrijwilligers de dag voor de intocht nog foto’s rond van zichzelf als pikzwarte Piet. Maar ze hesen zich de volgende dag wel in een pagepak, lieten hun gezicht met enkele vegen beroeten, zetten een golvende ‘Spaanse’ pruik op en trokken zo de stad in. Voor een kinderfeest.

M.m.v. Rik Wassens
    • Bas Blokker