De vrije jongen van de Oranjes

Prins Bernhard jr. haalt met zijn zakelijke activiteiten vaker het nieuws dan het Koninklijk Huis lief is. Wie is hij en waarom vormen zijn activiteiten een risico voor het imago van de Koninklijke Familie? Een profiel.

Prins Bernhard jr. in zijn strandtent Bernie’s Beach Club aan de Zandvoortse Boulevard. Foto ANP

„Ordinaire huisjesmelker.”

„Smeerpijp.”

„Adellijke grootgraaier.”

De reacties op de berichtgeving in Het Parool van afgelopen weekend over prins Bernhard zijn niet mis.

De krant heeft het vastgoedbezit van de zoon van Pieter van Vollenhoven en prinses Margriet in kaart gebracht. De prins zou meer panden bezitten dan werd aangenomen: 590, waarvan 349 in Amsterdam. Pinnacle BV, het vastgoedbedrijf waarvan Bernhard aandeelhouder is, zou illegaal sleutelgeld vragen. Ook zou een tussenpersoon van Pinnacle proberen te verdoezelen dat panden door meer dan twee huurders – het maximale aantal – worden bewoond.

Een woordvoerder van een PR-bureau dat optreedt namens Bernhard ontkent grote delen uit de berichtgeving in Het Parool. „Het kantoor dat in opdracht van de eigenaar het beheer voert, vraagt geen sleutelgeld en werkt niet mee aan constructies om de regels te omzeilen”, zegt hij. Ook bezit Bernhard volgens hem geen 349 panden in Amsterdam. „De heer Van Oranje bezit eenvierde van 102 appartementsrechten in Amsterdam samen met drie anderen.” De afgelopen jaren heeft Bernhard volgens hem geen woningen gekocht in de hoofdstad.

Het Parool blijft, desgevraagd, achter haar berichtgeving staan.

Het is niet de eerste keer dat Bernhard Lucas Emmanuel Prins van Oranje-Nassau, Van Vollenhoven (47) in opspraak raakt. De afgelopen twee decennia kreeg hij vaker een kritische pers. De berichtgeving is niet altijd even accuraat, soms is zij voor meerdere uitleg vatbaar. Maar het beeld ontstaat van een prins die tegen de grenzen van de wet aan schurkt. Zijn ondernemerschap trekt meer aandacht dan zijn maatschappelijke activiteiten. Zeker in het begin.

Bernhard komt voor het eerst in de problemen in 1999. Zijn pakketdienst Ritzen Koeriers wordt verdacht van fraude met sociale premies. Het bedrijf zou personeelsleden een leaseauto ter beschikking hebben gesteld als verkapte vorm van salaris. Zo kon de uitbetaling van sociale premies worden omzeild, vermoedelijk ter waarde van enkele tienduizenden guldens.

Ritzen Koeriers accepteert een schikkingsvoorstel van het Openbaar Ministerie. In latere berichtgeving over de prins wordt vaak gerefereerd aan de kwestie.

Ophef ontstaat er ook in 2011 rond de uitbaatster van een snackbar in de Amsterdamse Pijp. Debby Daems zit al 23 jaar in een pand waarvan Bernhard mede-eigenaar is. Als haar huur met bijna 500 procent wordt verhoogd en zij een huuropzegging krijgt, stapt Daems naar de rechter om te voorkomen dat haar snackbar plaats maakt voor een Italiaans etablissement. Daems krijgt 50.000 euro aangeboden als zij binnen tien dagen vertrekt. Daar gaat zij naar eigen zeggen niet op in omdat haar man op sterven ligt.

Bernhard wordt tot twee keer toe in het gelijk gesteld door de rechter. Toch blijft de kwestie hem achtervolgen. De prins zei hier zelf twee jaar geleden over in NRC: „Ik ben niet hard, wel principieel. Ik laat me niet chanteren als iemand dreigt naar de pers te stappen. Van het bestaan van de snackbarhoudster hoorde ik pas toen zij op tv verscheen.”

Lees hier het hele interview met prins Bernhard jr: Ik ben niet hard, wel principieel

In diezelfde periode halen twee andere kwesties de media. Vondel Capital BV, waarin Bernhard destijds participeerde, zou niet tijdig zijn jaarrekeningen hebben gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel – een economisch delict. Volgens Vondel Capital zijn de jaarrekeningen wel verstuurd, maar zijn ze nooit verwerkt. De Kamer van Koophandel spreekt dat tegen.

In 2012 wordt bekend dat Bernhard al na een jaar terugtreedt als directielid van de Russische versnellingsbakkenfabrikant Antonov. Het bedrijf is door de Amsterdamse beurs op de strafbank geplaatst vanwege onregelmatigheden in de bedrijfsvoering. Officieel heet het dat Bernhard onvoldoende tijd heeft voor de functie.

Wat vinden vrienden, bekenden en deskundigen van de prins? Waarom komt hij volgens hen steeds in de problemen? Ligt hij wakker van de kritiek?

Bijna zonder uitzondering wijzen zij op zijn drang om op eigen benen te staan. Bernhard is een avonturier die soms op plaatsen komt die hij beter kan mijden. Als onderhandelaar is hij scherp, maar fair. Uitdagingen omarmt hij.

Meerdere geïnterviewden signaleren ook een discrepantie tussen zijn rol als lid van de Koninklijke Familie en als vertegenwoordiger van het snelle geld. Naarmate Bernhard succesvoller wordt als ondernemer begint die combinatie steeds meer te wringen. „De rij incidenten vormt een risico voor het koningschap van Willem-Alexander, dat juist sociale waarden als solidariteit met de zwakkeren wil uitstralen”, zegt koningskenner Dorine Hermans. Publicist en programmamaker Jort Kelder, die in 2009 een boek schreef over prins Bernhard sr, zegt: „Ik snap niet dat het Koningshuis dit laat gebeuren. Het is kwetsbaarder dan ooit.”

Broertjes

Hermans vertelt hoe Willem-Alexander en Bernhard als kinderen vaak met elkaar in de tuin van de Apeldoornse woning van Pieter van Vollenhoven en Margriet, zus van Beatrix, speelden. „Hoewel ze neven zijn, leken het soms broertjes” zegt Hermans, die een biografie schreef over Pieter van Vollenhoven. „Willem-Alexander vluchtte als scholier met grote regelmaat van Drakensteyn in Baarn naar Apeldoorn. Zijn vader was vaak ziek, zijn moeder constant aan het werk. Beide prinsen hielden van mooie auto’s en horloges.”

Volgens Hermans was er naast vriendschap ook sprake van rivaliteit tussen de drie jongens van Beatrix en de vier van Margriet. Op de vraag hoe de relatie tussen Bernhard en Willem-Alexander nu is, zegt Hermans: „Afgaand op hun vele onderonsjes op Koningsdag, zijn de banden goed. Tot voor kort in elk geval.”

Geïnspireerd door Steve Jobs

Bernhard valt in zijn jeugd op door zijn zwijgzaamheid en weerbarstigheid. „Hij keerde zich tegen alles wat van hem verwacht werd, ook als het simpele verzoeken waren”, zegt een bron uit hofkringen. „Alles wat hij niet zelf had bedacht, daar was hij bij voorbaat op tegen.”

Maar de jonge prins is slim en vastbesloten iets van zijn leven te maken. Omdat hij geen lid is van het Koninklijk Huis zal hij zelf zijn inkomsten moeten verdienen. Hij studeert economie in Groningen en Washington. Dan al is duidelijk dat hij over ondernemerstalent beschikt. Ritzen Koeriers, dat hij tijdens zijn studententijd in Groningen opzet, is een snel groeiend bedrijf. Bernhard wordt geïnspireerd door Apple-topman Steve Jobs die „met harde hand leiding gaf, maar altijd verder dacht dan zichzelf”, zei hij in deze krant.

Het starten en opzetten van bedrijfjes en bedrijven wordt zijn grote kracht. Hij vindt het avontuurlijke ondernemen leuk. „Vanuit het niets bouw je iets op”, zegt hij in 2005 in een interview. „Je moet kantoorruimtes zoeken, telefoonlijnen aanvragen en personeel aannemen. Als het dan lukt, geeft dat een enorme kick.”

Erfopvolging

Vijf jaar eerder trouwt hij met Annette Sekrève, dochter van een salesmanager. Hij vraagt en krijgt toestemming voor zijn huwelijk van de Staten-Generaal. Daarmee blijft hij een rol spelen in de erfopvolging van de Oranjes.

Op zijn huwelijk met Sekrève wordt door sommige Oranjes neergekeken. „Sekrève werd niet voor niets ‘de rijtjeshuis-prinses’ genoemd”, zegt Hermans , „als verwijzing naar haar bescheiden afkomst.” Maar Bernhard en Annette zijn volgens vrienden gelukkig getrouwd. „Ik vind hem een waanzinnige familieman”, zegt vriend en meervoudig racekampioen Ricardo van der Ende. Bernhard en Annette hebben drie kinderen: Isabella (2002), Samuel (2004) en Benjamin (2008).

De prins is vaak op de racebaan te vinden. „Het is voor hem meer dan een serieuze hobby”, zegt Van der Ende, met wie Bernhard in 2014 Europees kampioen werd in de GT4-klasse. „Als hij daar rondloopt is het niet prins Bernhard, maar Bernhard die ‘ook racet’. Op het circuit is iedereen gelijk.” Maar ook de drang „er het maximale uit te halen” prikkelt de prins, zegt Van der Ende.

Met voormalig autocoureur Jan Lammers, een goede vriend van Bernhard, sprak de prins over zijn imago van financiële waaghals en de kritische berichten daarover in de media. „Hij heeft weleens last van de schijnwerpers, maar mag voor zijn gevoel niet klagen, omdat zijn achternaam ook voordelen heeft. Daar is hij consequent in”, zegt Lammers.

De toon van de berichtgeving verandert als in 2013 bekend wordt dat Bernhard lymfeklierkanker heeft. Hij loopt op Koningsdag 2014 kaal mee met de koninklijke familie. Dat dwingt respect af. „Zijn vechtlust kwam Bernhard bij zijn ziekte goed van pas”, zegt Lammers. Hij spreekt van „de grootste uitdaging in Bernhards leven”. De ziekte „haalde het beste in hem naar boven”.

Uitstekende timing

Als Bernhard is hersteld van zijn ziekte, richt hij een stichting op die geld inzamelt voor de bestrijding van lymfeklierkanker: Lymph & Co. Hij combineert zijn goede doelenwerk met zijn inzet voor techbedrijf Levi9 en zijn handel op de vastgoedmarkt. Zeker nadat de Europese Centrale Bank de rente in 2014 fors heeft verlaagd, loont het om huizen met geleend geld te kopen en een paar jaar later met winst door te verkopen. Het gaat om eigen geld, zegt de zegsman van Bernhard. „De heer van Oranje heeft zijn vermogen verworven door te ondernemen, niet door steun uit familiekapitaal/bijdrage.”

Financieel journalist Arno Wellens, een van de makers van de Quote 500, volgt Bernhard in zijn activiteiten op de vastgoedmarkt. Hij becijferde dat de prins jaarlijks meer dan 4 miljoen verdient aan zijn vastgoedactiviteiten en een vermogen heeft van meer dan 16 miljoen euro. „Dat mag een succes heten, en dat is het tot op zekere hoogte ook”, zegt Wellens. „Hij omringt zich met goede mensen en zijn timing is uitstekend. Maar laten we ook weer niet overdrijven. Bernhard heeft ook geluk gehad. Dat Draghi in 2014 de rente zou verlagen, wist Bernhard niet. Verder heeft hij geluk met zo’n achternaam. Daarmee krijg je gemakkelijk een lening bij de bank.”

Naar verwachting begin volgend jaar organiseert de gemeente Amsterdam een hoorzitting over de rol van beleggers op de huizenmarkt. Ook Bernhard zal een uitnodiging ontvangen. Als die hem bereikt, zal de prins het verzoek „in overweging nemen”, zegt zijn woordvoerder.

Koningshuiswatchers houden intussen rekening met nieuwe incidenten rond Bernhard. „Rijke families als de Brenninkmeijers hebben een family-office dat praat over gemeenschappelijke normen en waarden”, zegt publicist Jort Kelder. „Ik mag hopen dat de Oranjes daar ook in familieverband over nadenken, want zoiets moet natuurlijk goed gemanaged worden.”

Royalty-expert Hermans vindt dat Bernhard veel ruimte krijgt van het Koninklijk Huis. Ze vraagt zich af waarom. „Misschien wordt hij stiekem bewonderd door de koning. Bernhard is een high achiever, die op eigen kracht veel gepresteerd heeft – iets waartoe Willem-Alexander nooit in de gelegenheid is gesteld.”

    • Danielle Pinedo
    • Kees Versteegh