Het toneelspel rond Poetins kandidatuur

Presidentsverkiezingen in 2018

Rusland wacht met smart op de bekendmaking van Poetins kandidatuur voor de verkiezingen. Maar de campagne is allang begonnen.

Ineens begonnen ze erover: acteurs, zangeressen, beauty bloggers. Beroemde Russen, met miljoenen volgers op Instagram. Plotseling hadden ze het over de stand van het land.

Op 12 september plaatste Olga Boezova (10,6 miljoen volgers) een foto van zichzelf in een bevallig zwart jurkje – de presentator en zangeres heeft een eigen kledinglijn. Daaronder schreef ze, zonder duidelijke aanleiding, over een hartklep van menselijk weefsel, een ‘revolutionaire’ prothese die sinds kort wordt gebruikt in het verre Chabarovsk. „Als er in ons land operaties op zo’n niveau worden uitgevoerd moet u misschien nog eens goed nadenken voordat u afreist naar een Zwitserse kliniek!”, schreef Boezova.

Blogger Ajza Anochina (1,2 miljoen volgers) plaatste in oktober een foto van zichzelf en haar twee kinderen, met commentaar over hoeveel plek er wel niet is bijgekomen in de kinderopvang. Daarachter plaatste ze de hashtag ‘#hetlevenwordtbeter’.

Ook andere sterren gebruiken die hashtag. Actrice Anna Chilkevitsj (6 miljoen volgers) berichtte over hoezeer Moskou de laatste tijd is opgeknapt. Acteur Stanislav Jaroesjin (1,8 miljoen Instagram-volgers) liet weten dat er in heel Rusland nieuwe parken verschijnen.

In Rusland is er niemand die gelooft dat dit allemaal toeval is. Op 18 maart zijn er presidentsverkiezingen in Rusland, maar de gedoodverfde winnaar, Vladimir Poetin, heeft zijn kandidatuur nog steeds niet bekendgemaakt.

Russische journalisten worden er wanhopig van. „Wanneer dan toch”, smeekte een van hen tijdens Poetins bezoek aan de Asean-top in Vietnam begin november. Poetin liet zich niet uit de tent lokken: „Als de tijd er rijp voor is, zullen we over dit thema spreken.”

Intussen lijkt de campagne rond Poetins herverkiezing al begonnen. Vorig maand liet de beroemde ijshockeyer Aleksandr Ovetsjkin plotseling weten dat hij een nieuwe maatschappelijk organisatie is begonnen: Putin Team. Ovetsjkin is geen prater, en wat nou precies de bedoeling was van de beweging kon hij niet zo goed uitleggen. Maar deze week meldde overheidsonderzoeksbureau VTsIOM dat meer dan tweederde van de Russen positief staat tegenover het initiatief van de hockeyer. „De bevolking is de politiek moe”, zei directeur Michail Mamonov. „Een apolitieke beweging kan daarom de mobilisatie van de aanhangers van het huidige staatshoofd versterken.”

De manier waaróp

Russische kranten berichten al maanden over de voorbereidingen van het Kremlin op de verkiezingen. De grote lijnen zijn steeds dezelfde: in het Kremlin denkt niemand aan Poetins verkiezingsprogramma, of zijn strategie in de slag met de concurrentie – die is er namelijk niet. Het gaat om de manier waaróp de president zal worden herkozen. „De dramaturgie van Poetins kandidatuur”, schreef de onafhankelijke Russische nieuwssite RBK.

Lees ook: Zes vrouwen en een zwarte kandidaat nemen het op tegen Poetin

Uit de recentste peiling van het onafhankelijke Levada Centrum blijkt dat 66 procent van de kiezers op Poetin zou stemmen. In oktober 2011,bij zijn derde termijn, was dat slechts 42 procent. In de afgelopen zes jaar is Poetins positie onaantastbaar geworden.

Een korte blik op de ‘concurrentie’ zegt genoeg. De rechtse kandidaat Vladimir Zjirinovski kan rekenen op 3 procent van de stemmen. Communistenleider Zjoeganov: 2 procent. Zelfs Aleksej Navalny, de oppositieleider die dit jaar tienduizenden Russen de straat op kreeg, zou slechts 2 procent van de stemmen krijgen. Niet dat hij mee mag doen: Navalny werd in twee schijnprocessen veroordeeld en is uitgesloten. Het liberale alternatief, tv-journalist Ksenia Sobtsjak, zou volgens Levada minder dan 1 procent halen.

Poetins electorale almacht maakt nog iets duidelijk: de kaalslag van Ruslands politieke landschap. Sinds Poetins aantreden in 2000 is het Russische parlement volledig gelijkgeschakeld. In de Doema zit de zogeheten ‘systeemoppositie’: partijen als de communisten en Zjirinovski’s LDPF, die loyaal meestemmen met het Kremlin. De échte oppositie is gemarginaliseerd, wordt systematisch tegengewerkt en vervolgd.

Lees ook dit profiel Ksenia Sobtsjak die het tegen Poetin gaat opnemen: Van socialite tot presidentskandidaat

Ruim mandaat

Ondertussen lijkt Poetin zich op te maken voor een campagne waarin de politiek een minimale rol zal spelen. Volgens verschillende Russische media, zoals RBK en dagblad Kommersant, overweegt de president zich niet te kandideren namens zijn eigen partij Verenigd Rusland, maar als onafhankelijke kandidaat namens álle Russen.

Waar bij de Russische media ook consensus over is: Poetin wil een ruim mandaat (liefst 70 procent van de stemmen) bij een hoge opkomst.

Dat laatste is een probleem. Bij de verkiezingen voor de Doema vorig jaar kwam minder dan de helft van de kiezers opdagen. Bij de regionale verkiezingen dit najaar lag de opkomst daar ruim onder. Het gebrek aan politieke concurrentie is daar zeker debet aan. Maar ook: de lichte malaise waaraan Rusland ten prooi lijkt gevallen. De economie mag dan uit het dal kruipen, de roebel heeft zich nimmer hersteld. Gewone Russen hebben sinds de annexatie van de Krim in 2014 de helft minder te besteden.

Vorige week meldde persbureau Reuters op basis van interne overheidsdocumenten dat het Kremlin meer goed nieuws wil in de krant. Russische media moeten zich daarom concentreren op extra banen, wetenschappelijke prestaties en infrastructuur. Ook Russische bedrijven zijn aangeschreven met de vraag om te komen met goed nieuws. Een van de thema’s zou volgens Reuters zijn: ‘hoe het was, en hoe het nu is’. Het andere: ‘het leven wordt beter’.

Intussen wacht Rusland op Poetins kandidatuur. Op 14 december geeft de president zijn jaarlijkse persconferentie – een mooi moment voor een bekendmaking.

    • Steven Derix