‘Verbeter de infrastructuur van de hsl’

Hogesnelheidslijn

Als de NS zich dit jaar kan houden aan de afspraken rond de hsl, lijkt het rampscenario – verlies van de hsl – van de baan.

Foto Paul Dijkstra/ANP

Een vrolijk duo stond woensdagochtend klaar op perron 11 van station Utrecht Centraal. De topmannen van ProRail en NS, Pier Eringa en Roger van Boxtel, verwelkomden Stientje van Veldhoven (D66), de nieuwe staatssecretaris van Infrastructuur & Waterstaat, onder meer belast met openbaar vervoer en spoor. Haar eerste werkbezoek stond in het teken van de tienminutentrein, die vanaf 10 december dagelijks tussen Amsterdam, Utrecht, Den Bosch en Eindhoven rijdt.

Interviews in twee ochtendbladen van woensdag gaven echter aan dat de focus van de spoorwereld op dit moment elders ligt. Binnenkort stuurt Van Veldhoven een langverwachte ‘marktverkenning’ naar de Tweede Kamer, waarin is onderzocht of andere vervoerders mogelijk beter presteren op de hogesnelheidslijn (hsl) tussen Amsterdam en Breda.

Van Boxtel nam in het AD een voorschot met een lofzang op de prestaties van de IC Direct, de opvolger van de Fyra op de hsl. Voortgang is er de laatste maanden als het gaat om zowel de punctualiteit als de kans op een zitplaats. Die twee prestatieafspraken maken NS nerveus. Het ministerie hanteert namelijk het three strikes-principe: bij drie keer achtereenvolgend ondermaats presteren op hetzelfde criterium kan NS de vergunning voor de hsl, kroonjuweel van het spoornet, helemaal of deels kwijtraken aan een andere vervoerder.

Concurrent Arriva, eigendom van Deutsche Bahn, staat al jaren klaar om de hsl over te nemen. De Telegraaf vatte dat woensdag pakkend samen in de voorpaginakop ‘Duitse aanval op NS’. Reden voor Van Boxtel om zijn gasten met een ‘Herzlich wilkommen‘ te begroeten.

Dat rampscenario voor NS, verlies van de hsl, lijkt van de baan. Voor de zitplaatskans stond de teller op twee missers, voor punctualiteit op één. Beide normen lijken dit jaar te worden gehaald; ruim voor de zitplaatskans en krap voor de punctualiteit.

Spitsreizigers in de IC Direct moeten echter niet te vroeg juichen. Komend voorjaar zorgt de introductie van twee nieuwe diensten op de hsl, de IC Brussel tussen Amsterdam en Brussel en de Eurostar tussen Amsterdam en Londen, voor extra complicaties op de toch al kwetsbare lijn. Ook moet de software van de locomotieven worden aangepast. In september waarschuwde Van Boxtel Van Veldhovens voorganger Sharon Dijksma (PvdA) dat er tot begin 2019 „nog geen sprake is van een stabiele situatie”. Met andere woorden: blijf nog maar even rekenen op uitval en ander ongemak.

Van Boxtel benadrukte woensdag dat de hsl zelf verbeterd moet worden. „Met ProRail hebben we nu zo’n beetje alles gedaan wat we kunnen doen, de sinaasappel is uitgeperst. Nu is het tijd voor wijzigingen in de infrastructuur.” Dijksma reserveerde al 60 miljoen euro voor hsl-verbeteringen.

Als NS dit jaar inderdaad voldoet aan de hsl-afspraken is de angel uit de discussie over verdere liberalisering van het spoor. De dreiging van nieuwkomers vertaalde het Europese streven naar een vrije spoormarkt naar een concrete Nederlandse situatie.

De marktverkenning moet de vraag beantwoorden of een andere aanbieder op de hsl beter is voor de reiziger. Zonder argument om het contract met NS open te breken is dit voorlopig een theoretische kwestie. De concessie voor NS loopt tot 2025, in 2020 worden de prestaties op het hele spoornet geëvalueerd.

Van Veldhoven wil nog niets kwijt over de marktverkenning. „Dit ligt te gevoelig. We zijn het aan het bestuderen.” Liberalisering van het spoor gebeurt eerder in de provincie dan in de Randstad. Het regeerakkoord noemt drie regionale lijnen voor stoptreinen die kunnen worden aanbesteed. Van Veldhoven: „Die lijnen gaan we onderzoeken. Wat levert het de reiziger op? Daar moet het om gaan.”

Een grote omslag op het spoor is niet gewenst, maar meer marktwerking moet op termijn kunnen, bleek uit onderzoek. Lees ook: Advies: wacht met meer concurrentie op spoorlijnen

In een eerdere versie van dit artikel stond dat staatssecretaris Dijksma 60 miljoen stak in hsl-verbeteringen. Dat moest reserveren zijn.

    • Mark Duursma