Stilte steekt en het mes ging de pizzabakker in

Redacteur Margot Poll signaleert welke boeken er ook nog zijn verschenen en kiest er steeds zes om kort te bespreken.

Op 1 mei 2017 overleed op 77-jarige leeftijd de belangrijke Zuid-Afrikaanse schrijver Karel Schoeman. Reden om zijn meesterwerk Een ander land opnieuw uit te brengen. De contemplatieve roman gaat over de uit Delft afkomstige welgestelde meneer Versluis die in 1873 alleen naar Zuid-Afrika reist om er te genezen van tbc. Hij leert er geëmigreerde Europeanen kennen, met wie hij lange, mooie gesprekken voert, maar het land begrijpen doet hij niet. Wanneer hij ongeneeslijk ziek blijkt en in Bloemfontijn moet blijven, berust hij in zijn lot zowel wat land als naderende dood betreft: een metafoor voor dat andere land. In zijn voorwoord noemt leeftijdgenoot en landgenoot J.M. Coetzee de roman een filosofische zoektocht van het hoogste niveau. ‘Het boek eindigt verstild, maar als ik terugkijk, kan ik me geen Afrikaans proza voor de geest halen dat de sobere grandeur van de laatste pagina’s evenaart.’ Karel Schoeman won als enige Zuid-Afrikaanse schrijver drie keer de Hertzogprys, de hoogste literaire onderscheiding in zijn vaderland.

Karel Schoeman: Een ander land. Oorspronkelijke titel: ’n Ander Land. Vertaald door Riet de Jong-Goossens. Manuzio, 415 blz. € 24,95

‘Schrijver Abdelkader Benali loopt, rent, denkt, treedt op, bemint, voedt op, leest voor en gaat tussendoor ook wel eens zitten. Op die momenten van contemplatie schrijft hij onder meer over hardlopen’, schreef Henk Stouwdam in deze krant enkele dagen voordat Benali de Zevenheuvelenloop (15 km) bij Nijmegen ging lopen. Hij eindigde in zijn categorie (40+) als 252ste van de 1876 deelnemers in een tijd van 1.06.01. Een goede tijd voor een ‘recreant’ zeker als je bedenkt dat het wereldrecord over 15 km op 41.13 staat. In Asfalt, zand & stenen zijn al zijn hardloopverhalen gebundeld: de romans Marathonloper en Zandloper plus enkele (niet) eerder gepubliceerde verhalen die Benali ‘nog op de plank had liggen’.

Abdelkader Benali: Asfalt, zand & stenen. De Arbeiderspers, 456 blz. € 19,99

Gebaseerd op de Brautigan Library voor afgekeurde manuscripten, neemt de Franse schrijver David Foenkinos zo’n bibliotheek in het Bretonse dorp Crozon als uitgangspunt of – zo je wilt – plaats delict voor Het geheime leven van Henri Pick. De schrijver van zo’n manuscript moest het zelf afgeven en mocht er een plek voor zoeken achter in de bieb. Een jonge redacteur van een Parijse uitgeverij, ontdekt per toeval – zij is met vakantie bij haar ouders – een subliem manuscript in deze ‘bibliotheek der afgewezenen’. De auteur blijkt de overleden pizzabakker Henri Pick, het boek wordt een bestseller. Wat volgt is een even grappige als ingenieuze rollercoaster aan intriges en bedrog. Alles draait om verkoopcijfers en geld en wat doet het dan beter dan een weduwe van de pizzabakker op tv?

David Foenkinos: Het geheime leven van Henri Pick. Oorspronkelijke titel: Le mystère Henri Pick. Vertaald door Carlijn Brouwer. Cossee, 251 blz. € 19,99

In Je minnaar belde net beschouwt de Amerikaanse schrijver John Updike (1932-2009) bijna droogjes het uiteenvallen van een huwelijk en hoe de twee voormalige echtelieden tot en met het grootouderschap toe hun eigen leven leiden. Deze ‘scènes uit een huwelijk’ spelen zich af in het alledaagse leven van New England in de Verenigde Staten. In zijn nawoord wijst Jan Donkers nog eens op het sterk autobiografische karakter van de verhalen. Updike zelf stelde dat zelfs als dialogen letterlijk zijn overgenomen, het toch fictie blijft, want in boekvorm geschreven. Charlotte Mutsaers zal het hier hartgrondig mee eens zijn.

John Updike: Je minnaar belde net. Oorspronkelijke titel: ToFar to Go. Vertaling Tineke Funhoff, Willem van Toorn en Jan Donkers. Brooklyn, 221 blz. € 19,90

De Britse polemist en essayist Theodore Dalrymple schrijft over zijn tijd als gevangenisarts en psychiater in Londen en Birmingham. In Het mes ging erin – de uitspraak waarmee moordenaars beweren dat niet zíj maar het mes in de fout ging – beschrijft hij zijn talloze ontmoetingen met moordenaars en zwendelaars die hij onderzoekt in de gevangenis. Maar hij uit vooral kritiek op hoe het gevangeniswezen georganiseerd is: ‘We geven veel geld uit om mensen in dienst te nemen, en nog wordt het werk niet gedaan’ of ‘Hoe meer dokters, hoe moeilijker het wordt voor gevangenen om een consult te krijgen.’ Wanneer hij gevraagd wordt zijn mening te geven over de toerekeningsvatbaarheid van een verdachte, schuift hij zelfverzekerd in het bankje van de getuige-deskundige en weerlegt aannames van collega’s, advocaten of officieren van justitie en daagt de lezer uit na te denken over de psychologische kant van de rechtspraak.

Theodore Dalrymple: Het mes ging erin. Bespiegelingen van een gevangenisarts. Oorspronkelijke titel ‘The Knife Went In. Real-life Murderers and Our Culture. Vertaling Jos den Bekker. Nieuw A’dam, 285 blz. € 22,99

De achterliggende drijfveer voor het pamflet Als stilte steekt van filosoof en schrijfster Désanne van Brederode is dat wie zwijgt lijkt in te stemmen met de vernietiging van Syrië. Verschillende Syrische vrienden vertelden haar hoe frustrerend die stilte is. Van Brederode, bestuurslid van het Syrische Comité in Nederland, roept op die stilte te verbreken en met Syrische vluchtelingen te praten, want medestanders en vriendschappen zijn voor vluchtelingen van wezenlijk belang.

Désanne van Brederode: Als stilte steekt. Querido, 64 blz. € 8,99

    • Margot Poll