Procedure melden misstanden bij weinig organisaties op orde

Dat meldt het Huis voor Klokkenluiders. Sinds vorig jaar moeten organisaties met meer dan 50 werknemers een veilige meldprocedure hebben.

Paul Loven (l), de inmiddels opgestapte voorzitter van het Huis voor Klokkenluiders, en Ronald van Raak (r., SP) openen het Huis in 2016. Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Vier op de vijf bedrijven en instellingen hebben een interne procedure om misstanden te melden, maar minder dan de helft voldoet waarschijnlijk aan de wettelijke eisen voor zo’n procedure. Dat meldt het Huis voor Klokkenluiders, op basis van een enquête onder 432 ondernemingsraden.

In 2016 trad de Klokkenluiderswet in werking. Die verplicht bedrijven met meer dan vijftig werknemers om een veilige procedure op te stellen om vermoedens van misstanden te melden. Voorwaarde is onder meer dat er de mogelijkheid is om vertrouwelijk een melding te doen. Ook moet een werknemer een adviseur met een geheimhoudingsplicht kunnen raadplegen, zoals een advocaat, en moeten werknemers over de procedure geïnformeerd worden.

Het Huis voor Klokkenluiders vermoedt dat het percentage bedrijven dat aan de wettelijke eisen voldoet nog lager uit kan vallen. De enquête is alleen uitgevoerd onder bedrijven en instellingen met een ondernemingsraad (OR). Veel kleinere bedrijven hebben niet zo’n raad. De OR moet officieel instemmen met een meldingsprocedure. Het Huis voor Klokkenluiders schat daarom dat van de kleinere bedrijven ongeveer een kwart een wettelijk adequate meldingsprocedure heeft.

Angstcultuur

Sommige organisaties, vooral binnen de publieke en semipublieke sector, hadden al voor de wet vorig jaar werd ingevoerd een meldingsprocedure. Toch voldoet die niet altijd aan de eisen. In de publieke sector is dat 45 procent, in de semipublieke sector, bijvoorbeeld de zorg, 58 procent. De oude meldingsprocedure moet in veel gevallen worden aangepast vanwege de nieuwe wet, maar dat is vaak nog niet gebeurd.

In het onderzoek is ook de vraag gesteld of werknemers überhaupt durven een misstand aan de kaak te stellen. Slechts in één op de drie gevallen zijn werknemers bereid een misstand te melden, denken de ondernemingsraden. Binnen de private sector is dat 43 procent, in de publieke sector 32 procent en de semipublieke sector 29 procent. Eén op de zeven maakt gewag van een angstcultuur binnen de eigen organisatie.

Het Huis voor Klokkenluiders schrijft in het onderzoek niet ontevreden te zijn over de resultaten:

“Over het algemeen zijn werkgevers al goed op weg om te zorgen voor een veilige meldcultuur in hun organisatie. [...] Tegelijkertijd is er de noodzaak tot verbetering. [...] Voorzieningen die cruciaal zijn voor een veilige meldcultuur ontbreken nog te vaak. Hierdoor is de meldstructuur niet op orde.”